Ngày 14/10/2026, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo chuyên môn và Lễ kỷ niệm Ngày Tiêu chuẩn thế giới 2026, hưởng ứng chủ đề Mục tiêu Phát triển Bền vững số 7 (SDG 7) – Năng lượng sạch với giá thành hợp lý.
Trong bài trình bày “Tiêu chuẩn – nền tảng niềm tin trong kỷ nguyên số”, ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (TCĐLCL) nhấn mạnh Việt Nam cần chuyển từ vị thế “người áp dụng” sang “người kiến tạo” tiêu chuẩn, chủ động tham gia định hình các tiêu chuẩn quốc tế, nhất là trong những lĩnh vực công nghệ mới.
Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia
Niềm tin đang trở thành tài sản khan hiếm
Mở đầu phần tham luận, Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia Nguyễn Nam Hải cho biết niềm tin đang trở thành tài sản khan hiếm trong bối cảnh đối đầu địa kinh tế và phân cực gia tăng; thương mại suy giảm, đa phương có xu hướng nhường chỗ cho “tiểu đa phương”. Cùng với đó, niềm tin vào thể chế bị xói mòn, trong khi trí tuệ nhân tạo (AI) làm thay đổi kỳ vọng của người dùng đối với dịch vụ số.
Dẫn Báo cáo Phát triển Thế giới 2025 của Ngân hàng Thế giới về tiêu chuẩn cho phát triển, ông Hải nhấn mạnh: “Tiêu chuẩn được xem là nền móng của thịnh vượng, kết tinh tri thức tập thể, xây dựng niềm tin và giúp các nền kinh tế vận hành hiệu quả”.
Chủ đề “Xây dựng niềm tin trong một thế giới đang thay đổi” của Hội nghị thường niên ISO năm 2026 tại Paris cũng đặt tiêu chuẩn trong mối liên hệ với những chuyển biến về kinh tế, thương mại và công nghệ.
Để thích ứng, chiến lược chuyển đổi số của ISO đến năm 2030 xác định ba định hướng: khai thác giá trị của tiêu chuẩn thông qua dữ liệu; phát triển hệ sinh thái số có sự hỗ trợ của AI; và nâng cao năng lực thành viên thông qua các dịch vụ số dùng chung. Những định hướng này bao trùm cả quá trình xây dựng, cung cấp và sử dụng tiêu chuẩn.
Trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn, nền tảng soạn thảo trực tuyến chung ISO/IEC (OSD) cho phép chuyên gia phối hợp, quản lý và xử lý nội dung hiệu quả hơn. ISO định hướng ứng dụng AI để hỗ trợ các công việc chuyên môn, cải thiện trải nghiệm người dùng và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Tuy nhiên, việc ứng dụng AI phải đi cùng các yêu cầu về an toàn thông tin, quyền truy cập, trách nhiệm giải trình, đồng thời duy trì vai trò quyết định của chuyên gia và nguyên tắc đồng thuận – nền tảng của quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế.
Ở phía người sử dụng, AI đang làm thay đổi đáng kể kỳ vọng đối với cách tiếp cận tiêu chuẩn. Thay vì chỉ đọc một tài liệu tĩnh, người dùng ngày càng có nhu cầu tìm kiếm bằng ngôn ngữ tự nhiên, xác định trực tiếp yêu cầu tiêu chuẩn theo bối cảnh công việc và tích hợp nội dung tiêu chuẩn vào phần mềm, quy trình hoặc hệ thống số.
Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu nội dung tiêu chuẩn phải được tổ chức dưới dạng dữ liệu có cấu trúc, có khả năng đọc và xử lý bằng máy, đồng thời đi cùng cơ chế cấp phép và bảo vệ bản quyền phù hợp.
Trong tiến trình đó, ISO/IEC SMART giữ vai trò quan trọng, hướng tới chuyển nội dung tiêu chuẩn từ dạng tài liệu truyền thống sang nội dung số có cấu trúc, dễ tìm kiếm, kết nối và sử dụng trong môi trường số.
Cùng với đó, nền tảng OBP+ hỗ trợ đọc, tra cứu tiêu chuẩn trực tuyến, trong khi ISOlutions hướng đến cung cấp dịch vụ số dùng chung cho các tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc gia và khu vực.
Bốn trụ cột xây dựng niềm tin
Bên cạnh thay đổi cách xây dựng và khai thác tiêu chuẩn, ông Nguyễn Nam Hải giới thiệu danh mục 16 tiêu chuẩn ISO và IEC chủ chốt, được tổng hợp tại Hội nghị thường niên ISO năm 2026, chia thành bốn trụ cột.
Trụ cột thứ nhất là chất lượng và năng lực, gồm ISO 9001:2026 về hệ thống quản lý chất lượng; ISO 21001:2025 về hệ thống quản lý cho cơ sở giáo dục, đào tạo; ISO 13485:2016 về hệ thống quản lý chất lượng trang thiết bị y tế; ISO/IEC 17025:2017 về năng lực phòng thử nghiệm và hiệu chuẩn.
Trụ cột thứ hai là niềm tin số và đổi mới, gồm ISO/IEC 27001:2022 về hệ thống quản lý an toàn thông tin; ISO/IEC 42001:2023 về hệ thống quản lý AI; ISO 56001:2024 về hệ thống quản lý đổi mới sáng tạo.
Ba tiêu chuẩn cung cấp công cụ để tổ chức bảo vệ dữ liệu, phát triển và sử dụng AI có trách nhiệm, đồng thời đưa đổi mới sáng tạo vào hoạt động quản lý có hệ thống. Theo bài trình bày, đây là những công cụ cụ thể hỗ trợ thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Trụ cột thứ ba là môi trường, năng lượng và bền vững, gồm ISO 14001:2026 về hệ thống quản lý môi trường; ISO 50001:2018 về hệ thống quản lý năng lượng; ISO/UNDP 53001:2026 về hệ thống quản lý cho các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên hợp quốc; ISO 20121:2024 về hệ thống quản lý bền vững sự kiện.
Trọng tâm của nhóm tiêu chuẩn này là chuyển cam kết phát triển bền vững thành kết quả có thể đo lường. Trong đó, ISO 50001 cung cấp công cụ quản lý và cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, gắn với SDG 7 – chủ đề được hưởng ứng trong Ngày Tiêu chuẩn thế giới năm 2026.
Trụ cột thứ tư là an toàn, liêm chính và trách nhiệm, gồm ISO 45001:2018 về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp; ISO 22000:2018 về an toàn thực phẩm; ISO 35001:2019 về quản lý rủi ro sinh học cho phòng thí nghiệm và các tổ chức liên quan; ISO 37001:2025 về hệ thống quản lý chống hối lộ; ISO 26000:2010 hướng dẫn về trách nhiệm xã hội.
Phần lớn tiêu chuẩn sử dụng cấu trúc hài hòa, cho phép tổ chức tích hợp nhiều tiêu chuẩn trong một hệ thống quản lý duy nhất, thay vì triển khai các hệ thống riêng lẻ.
Hướng tiếp cận này giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ nhiều tiêu chuẩn cùng lúc, hỗ trợ hoạt động đánh giá sự phù hợp dựa trên dữ liệu và tạo điều kiện cho quản lý nhà nước trong viện dẫn tiêu chuẩn, giám sát thực hiện.
Năm định hướng cho Việt Nam
Từ những thay đổi trong hoạt động tiêu chuẩn hóa quốc tế, ông Nguyễn Nam Hải đề xuất năm định hướng trọng tâm đối với Việt Nam.
Một là, số hóa quy trình xây dựng tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), đưa các ban kỹ thuật quốc gia lên môi trường trực tuyến và khai thác dịch vụ ISOlutions.
Hai là, chuẩn bị cho tiêu chuẩn máy đọc được thông qua số hóa kho TCVN, sẵn sàng tiếp nhận và cung cấp nội dung SMART.
Ba là, chấp nhận kịp thời các tiêu chuẩn chủ chốt, trong đó có TCVN tương ứng ISO 9001:2026, ISO 14001:2026, đồng thời xây dựng hướng dẫn chuyển đổi cho doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia nhấn mạnh Việt Nam cần chuyển từ “người áp dụng” trở thành “người kiến tạo” tiêu chuẩn.
Bốn là, tăng cường tham gia tiêu chuẩn hóa công nghệ mới, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và hộ chiếu số sản phẩm.
Năm là, đổi mới mô hình cấp phép và tiếp cận tiêu chuẩn, xem xét khả năng truy cập miễn phí có điều kiện đối với các TCVN được pháp luật viện dẫn.
Các định hướng trên đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực tiêu chuẩn hóa quốc gia, từ cách xây dựng, cung cấp đến ứng dụng tiêu chuẩn. Đồng thời, Việt Nam cần tăng cường đóng góp chuyên môn vào quá trình hình thành tiêu chuẩn quốc tế.
Khép lại bài trình bày, ông Nguyễn Nam Hải nhấn mạnh thông điệp: tiêu chuẩn là ngôn ngữ chung của niềm tin trong kỷ nguyên số. Để phát huy vai trò đó, cần đồng thời số hóa cách làm tiêu chuẩn, ứng dụng nhóm tiêu chuẩn chủ chốt và chuyển từ người áp dụng thành người kiến tạo.
