Thang máy giữa cung điện cổ hơn 800 năm tuổi

Tại Estella-Lizarra, miền Bắc Tây Ban Nha, Cung điện các vị vua Navarra đã trải qua hơn tám thế kỷ với nhiều thay đổi. Công trình kiến trúc Roman từ thế kỷ XII từng được dùng làm nhà tù từ giữa thế kỷ XIX đến năm 1951.

Năm 1991, cung điện được cải tạo thành Bảo tàng Gustavo de Maeztu, lưu giữ tác phẩm của người họa sĩ đã dành những năm cuối đời ở Estella. 

Từ đó, khách đến cung điện để xem tranh chân dung, phong cảnh, tĩnh vật cùng những bản vẽ và phác thảo của Gustavo de Maeztu. Nhưng với người sử dụng xe lăn hoặc gặp khó khăn khi đi lại, hành trình tham quan bị giới hạn bởi chính những bậc thang dẫn lên phòng triển lãm.

Trong lần cải tạo năm 1991, việc bố trí thang máy trong tòa nhà hiện hữu quá khó khăn nên hạng mục này chưa được thực hiện. Các phòng trưng bày trên cao vẫn chỉ có thể tiếp cận bằng cầu thang bộ. Ban quản lý bảo tàng nhiều lần phản ánh sự bất tiện ấy và đề nghị tìm giải pháp. 

Gần ba thập kỷ sau, thang máy mới được đưa vào công trình.

Vị trí được lựa chọn là khoảng sân trong. Từ đây, thang máy có thể nối tới các không gian ở những tầng trên đồng thời tạo thêm lối đi qua khu vực trước đó chưa mở cho khách tham quan.

Dự án do Tổng cục Văn hóa thuộc Chính quyền Navarra phụ trách, với kiến trúc sư chủ trì José Luis Franchez Apecechea. Kỹ sư Josep Agustí de Ciurana đảm nhiệm kết cấu, TRYCSA thi công. Công trình hoàn thành năm 2019.

Đưa thang máy vào một cung điện đã tồn tại hơn tám thế kỷ đặt ra yêu cầu khác với thiết kế công trình mới. Các tầng, tường và mái của công trình 800 năm đã định hình; không gian dành cho thiết bị phải được tính toán trong những giới hạn ấy. Tại Bảo tàng Gustavo de Maeztu, Tập đoàn Thang máy Orona (Tây Ban Nha)đảm nhiệm hạng mục thang máy.

Để thu gọn cụm máy kéo, tối ưu không gian kiến trúc hiện hữu, hướng giải quyết của Orona là giảm đường kính puly kéo.

Puly càng nhỏ, cáp càng phải uốn cong nhiều hơn khi chạy qua, nên cấu trúc cáp phải phù hợp. Orona đã phát triển cáp thép bọc polyurethane (PU), với các phần tử thép cường độ cao được bố trí để cáp dễ uốn quanh puly nhỏ.

Sự kết hợp giữa cáp đặc biệt và puly nhỏ giúp giảm kích thước hệ thống máy kéo. Cùng cấu hình không phòng máy và giải pháp giảm chiều cao đỉnh giếng, công nghệ này tạo thêm khả năng lắp thang trong những công trình bị giới hạn không gian.

Kết cấu thang cao 13,5 m, bố trí 5 điểm dừng trong công trình 4 tầng. Trong đó, một điểm dừng ở giữa tầng 1 và tầng 2, cho phép du khách tiếp cận một đường dốc bên hông toà nhà dẫn tới phòng đa năng tại tầng bán hầm.

Từ sảnh đón tiếp, khách tham quan đi qua một hành lang kính để tới sảnh thang máy. Theo chiều đi lên là khu triển lãm, tầng trưng bày chính và tầng dành cho các tác phẩm nghệ thuật trên giấy. Theo chiều đi xuống, khách tới sân trong rồi qua đường dốc vào phòng đa năng ở tầng bán hầm.

Những chênh lệch độ cao, bậc thang vốn gây khó khăn khi di chuyển được giải quyết bằng sự kết hợp giữa thang máy, hành lang và đường dốc.

Giữa những bức tường gạch, đá của cung điện cổ kính, khối thang hiện lên với lớp kính xuyên sáng. Ánh sáng tự nhiên đi qua các tấm vật liệu, trong khi thiết bị và chuyển động phía sau được làm mờ. Những phần kính trong suốt giữ lại tầm nhìn ra kiến trúc xung quanh, để hành khách có thể quan sát cung điện trong lúc di chuyển.

Khối thang có hình thức khác biệt với tường gạch, đá của cung điện. Theo nhóm thiết kế, sự khác biệt về vật liệu được lựa chọn có chủ đích để phân biệt phần xây mới với công trình lịch sử. 

Cùng với hạng mục thang máy, sau quá trình cải tạo, sân trong được chỉnh trang, trồng cây và mở cho công chúng. Phòng trưng bày chân dung hoàng gia được cải tạo để tổ chức hội thảo, hoạt động thực hành và gặp gỡ nghệ sĩ, với lối vào trực tiếp từ sân.

Khoảng sân từng đóng cửa trở thành lối đi và nơi tổ chức hoạt động văn hóa, bổ sung không gian sử dụng cho bảo tàng trong khuôn viên cung điện hiện hữu. 

Và quan trọng nhất, sau hơn tám thế kỷ, cung điện có thêm một lối đi. Lối đi ấy đưa khách qua những không gian khác nhau của tòa nhà, đến gần hơn với các tác phẩm từng nằm ngoài khả năng tiếp cận của họ.

THƯ VIỆN ẢNH CÔNG TRÌNH