Tiêu chuẩn phải đi trước, dẫn dắt công nghệ và quản lý an toàn

Tham dự lễ kỷ niệm có Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định; Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (TCĐLCL) Quốc gia Nguyễn Nam Hải; Cục trưởng Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân Nguyễn Hoàng Linh; lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Ủy ban cùng đại diện các bộ, ngành, hiệp hội, tổ chức và doanh nghiệp.

Chương trình gồm bốn hội thảo chuyên môn về an ninh năng lượng; vật liệu thân thiện môi trường; thực phẩm an toàn, bền vững; trí tuệ nhân tạo và đô thị thông minh. Tiếp đó là lễ kỷ niệm và tọa đàm về tương lai của tiêu chuẩn hóa trong bối cảnh thế giới đang thay đổi.

Tham dự hội thảo chuyên môn và Lễ kỷ niệm Ngày Tiêu chuẩn thế giới 2026, Tổng Thư ký Hiệp hội Thang máy Việt Nam trình bày tham luận Xu hướng phát triển và Tiêu chuẩn hoá quản lý an toàn thang máy.

Từ tiêu chuẩn đáp ứng đến tiêu chuẩn dẫn dắt

Phát biểu khai mạc Lễ kỷ niệm, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định cho biết, thông điệp của Ngày Tiêu chuẩn Thế giới năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt khi thế giới đang đứng trước yêu cầu cấp thiết về chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải và bảo đảm khả năng tiếp cận năng lượng an toàn, tin cậy với chi phí hợp lý.

Trong quá trình đó, tiêu chuẩn xác lập các yêu cầu kỹ thuật thống nhất, bảo đảm an toàn, chất lượng và khả năng tương thích giữa các thiết bị, hệ thống và công nghệ - từ tích hợp năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng, xe điện và hạ tầng sạc đến sử dụng năng lượng hiệu quả trong sản xuất, công trình và đô thị.  Các tiêu chuẩn về hệ thống quản lý năng lượng như TCVN ISO 50001 cũng cung cấp cho doanh nghiệp công cụ thiết thực để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm chi phí.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, từ câu chuyện của SDG 7, chúng ta cần nhìn rộng hơn về vai trò của tiêu chuẩn trong giai đoạn phát triển mới. Chuyển dịch xanh, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và sự thay đổi của chuỗi cung ứng toàn cầu đang làm xuất hiện ngày càng nhanh các sản phẩm, công nghệ và mô hình kinh doanh mới, kéo theo những yêu cầu mới về an toàn, tương thích, truy xuất và tính bền vững.

Điều đó đặt ra yêu cầu có tính nguyên tắc đối với công tác tiêu chuẩn hóa của Việt Nam: chuyển từ tư duy xây dựng tiêu chuẩn khi thị trường đã hình thành sang nhận diện xu hướng, dự báo nhu cầu và chuẩn bị trước tiêu chuẩn cho những lĩnh vực mới; từ tiêu chuẩn đáp ứng sang tiêu chuẩn dẫn dắt.

Đây là yêu cầu đối với cả hệ thống tiêu chuẩn quốc gia và phương thức tổ chức hoạt động tiêu chuẩn hóa của Việt Nam.

Thứ trưởng cho biết thêm, tính đến tháng 10 năm 2026, hệ thống TCVN có trên 14.600 tiêu chuẩn còn hiệu lực, trong đó khoảng 65% hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và khu vực, với trên 180 Ban kỹ thuật và Tiểu ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia.

Đây là nền tảng quan trọng. Tuy nhiên, quy mô không phải mục tiêu cuối cùng; điều quan trọng hơn là tiêu chuẩn phải có chất lượng, kịp thời, có khả năng dự báo và tạo ra giá trị thực chất cho doanh nghiệp, thị trường và xã hội.

Năm nay, kỷ niệm Ngày Tiêu chuẩn Thế giới trong bối cảnh Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 tại Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 15 tháng 5 năm 2026, với những mục tiêu rất cụ thể.

Trong đó, Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng khoảng 100 TCVN mới phục vụ công nghệ chiến lược và 100% lĩnh vực công nghệ trọng điểm có Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia tương ứng với Ban kỹ thuật quốc tế; đến năm 2035, khoảng 30% TCVN mới phục vụ công nghệ mới, kinh tế số và kinh tế xanh.

Đồng thời, Việt Nam cần từng bước chuyển từ bên tiếp nhận sang bên tham gia, đóng góp và định hình tiêu chuẩn quốc tế ở những lĩnh vực có lợi thế và lợi ích chiến lược.

Theo Chiến lược, tỷ lệ TCVN hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế, khu vực phải đạt 75% vào năm 2030 và 80% vào năm 2035; đại diện Việt Nam tham gia 60% Ban kỹ thuật tương ứng của ISO, IEC, ITU vào năm 2030, tiến tới 100% vào năm 2035; đồng thời đảm nhiệm vai trò chủ trì, đồng chủ trì hoặc thư ký từ 1 đến 2 Ban kỹ thuật hoặc nhóm công tác quốc tế.

Để làm được điều đó, cần tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu và chuyên gia Việt Nam vào các hoạt động tiêu chuẩn hóa quốc tế.

Tiêu chuẩn hoá quản lý an toàn thang máy

Tại hội thảo chuyên đề “Trí tuệ nhân tạo và đô thị thông minh”, ông Nguyễn Huy Tiến, Tổng Thư ký Hiệp hội Thang máy Việt Nam, thành viên Ban kỹ thuật TCVN/TC 178, trình bày tham luận “Xu hướng phát triển và tiêu chuẩn hóa quản lý an toàn thang máy: Từ hạ tầng giao thông đứng đến chuẩn hóa quản lý an toàn toàn diện”.

Theo ông Nguyễn Huy Tiến, quá trình đô thị hóa và phát triển các công trình cao tầng đòi hỏi nhìn nhận thang máy như một cấu phần của hạ tầng giao thông theo chiều đứng. Khả năng vận hành an toàn, liên tục của hệ thống này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, hoạt động sản xuất, dịch vụ và khả năng tiếp cận của người dân.

Cùng với thay đổi về vai trò, thang máy đang chuyển từ thiết bị điện cơ hoạt động riêng lẻ sang hệ thống có khả năng kết nối, thu thập và phân tích dữ liệu. Các thông tin về chu kỳ đóng mở cửa, tải trọng, nhiệt độ động cơ, độ rung, dòng điện và cảnh báo lỗi có thể hỗ trợ giám sát tình trạng thiết bị, phát hiện bất thường và lập kế hoạch bảo trì phù hợp.

Ở góc độ năng lượng, ông Nguyễn Huy Tiến đề cập các hướng ứng dụng như truyền động tái sinh, động cơ không hộp số và điều khiển phân luồng theo điểm đến. Những giải pháp này mở ra khả năng nâng cao hiệu quả vận chuyển và sử dụng điện, đồng thời đặt ra nhu cầu chuẩn hóa phương pháp đánh giá hiệu suất năng lượng của thang máy, thang cuốn và băng tải chở người.

Khi thang máy kết nối với hệ thống quản lý tòa nhà, nền tảng dữ liệu hoặc robot dịch vụ, phạm vi tiêu chuẩn hóa cũng cần mở rộng sang giao diện kết nối, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu người dùng.

Việc tiếp thu công nghệ, tiêu chuẩn quốc tế cần đồng thời tính đến điều kiện Việt Nam, đặc biệt là khí hậu nhiệt đới ẩm, nguy cơ ngập lụt và đặc thù của các công trình cải tạo.

Một nội dung trọng tâm được ông Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh là hoàn thiện tiêu chuẩn cho giai đoạn khai thác, bao gồm vận hành, bảo trì, sửa chữa và sử dụng thang máy.

Cách tiếp cận này đặt thiết bị trong toàn bộ vòng đời, từ kiểm tra, bảo trì và kiểm định đến sửa chữa, nâng cấp, hiện đại hóa. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của chủ sở hữu hoặc đơn vị quản lý, yêu cầu năng lực của đơn vị dịch vụ và kỹ thuật viên, cũng như vai trò của người sử dụng trong tuân thủ nội quy và phản ánh các dấu hiệu bất thường.

Đặc biệt, tham luận nhấn mạnh năng lực kỹ thuật viên là yếu tố trực tiếp quyết định chất lượng bảo trì và an toàn thiết bị. Vì vậy, tiêu chuẩn hóa cần gắn với đào tạo, đánh giá kỹ năng nghề và nâng cao khả năng tiếp cận công nghệ của đội ngũ kỹ thuật.

Đây cũng là hướng tiếp cận của dự thảo TCVN “Thang máy - Yêu cầu chung trong vận hành, bảo trì, sửa chữa và sử dụng”, đang được Ban kỹ thuật TCVN/TC 178 xây dựng và lấy ý kiến trên cơ sở phát triển, bổ sung từ tiêu chuẩn cơ sở của Hiệp hội Thang máy Việt Nam.

Để tăng tính minh bạch trong quản lý, ông Nguyễn Huy Tiến đề xuất triển khai mã định danh số cho từng thiết bị, hỗ trợ tra cứu thông tin kiểm định, lịch sử bảo trì và đơn vị chịu trách nhiệm. Đồng thời, kiến nghị xây dựng yêu cầu về năng lực kỹ thuật viên, thời gian phản ứng cứu hộ và từng bước kết nối dữ liệu giữa thang máy, đơn vị bảo trì và cơ quan quản lý.

Các đề xuất hướng tới một hệ thống quản lý có khả năng theo dõi tình trạng thiết bị xuyên suốt quá trình sử dụng, hỗ trợ phòng ngừa sự cố và xác định trách nhiệm rõ ràng. Qua đó, tiêu chuẩn hóa trở thành công cụ nâng cao chất lượng dịch vụ, hiệu quả vận hành và mức độ an toàn cho người sử dụng thang máy.