‘Cuộc đua xuống đáy’ của ngành thang máy Trung Quốc

Từ động lực tăng trưởng thành lực cản

Trong nhiều năm, ngành thang máy Trung Quốc phát triển dựa trên một nền tảng tương đối đơn giản: thị trường rộng lớn, đô thị hóa nhanh, bất động sản mở rộng và số lượng công trình mới liên tục gia tăng.

Chu kỳ đó đang đảo chiều.

Số liệu do Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố ngày 15/7/2026 cho thấy tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong quý II/2026 chỉ tăng trưởng 4,3% so với cùng kỳ năm ngoái.

Ngoại trừ giai đoạn 3 năm chịu ảnh hưởng bởi các biện pháp phong tỏa nghiêm ngặt do đại dịch COVID-19, đây là mức tăng trưởng thấp nhất kể từ khi quốc gia này chính thức áp dụng cơ chế báo cáo GDP vào đầu những năm 1990.

Đáng chú ý là các chỉ số gắn trực tiếp với nhu cầu lắp đặt thang máy mới. Trong 6 tháng đầu năm 2026, đầu tư tài sản cố định giảm 5,7%, đầu tư phát triển bất động sản giảm 18%, còn diện tích khởi công xây dựng mới giảm 23,4%. Riêng khởi công nhà ở giảm 24,1%. Tất cả chỉ số đều cho thấy sự suy giảm rõ rệt của nhu cầu lắp đặt mới.

Ngành thang máy Trung Quốc đang phải đứng trước những cơn gió ngược.

Hệ thống nhà máy, dây chuyền và chuỗi cung ứng được xây dựng trong thời kỳ bất động sản tăng trưởng cao.... và giờ đây, ngành thang máy Trung Quốc không thiếu năng lực sản xuất; nhưng thứ đang thiếu lại là lượng đơn hàng đủ lớn để hấp thụ năng lực khổng lồ đó.

Báo cáo của Hiệp hội Thang máy Trung Quốc cho thấy, trong năm 2025 nhu cầu lắp đặt thang máy mới truyền thống giảm 12,9%. Tổng sản lượng thang máy, thang cuốn và thiết bị nâng của Trung Quốc năm 2025 đạt khoảng 1,401 triệu chiếc, đánh dấu năm thứ hai liên tiếp suy giảm.

Sự suy yếu từ công trường đi vào báo cáo tài chính

“Cạnh tranh tiêu cực” hay “nội thoái” xuất hiện khi nhiều doanh nghiệp cùng gia tăng nguồn lực để tranh giành một thị trường không thể ‘cao lớn’ thêm.

Giá bán bị đẩy xuống, biên lợi nhuận thu hẹp, nguồn lực dành cho đổi mới, dịch vụ và kiểm soát chất lượng có nguy cơ bị thu hẹp… nhưng không doanh nghiệp nào dễ dàng cắt giảm sản lượng vì nỗi lo mất khách hàng, thị phần và khả năng bù đắp chi phí đầu tư ban đầu.

Trong ngành thang máy, vòng xoáy này bắt đầu từ sự sụt giảm đơn hàng lắp đặt mới. Để duy trì công suất, nhà sản xuất giảm giá. Đối thủ buộc phải làm theo, còn áp lực tiết giảm chi phí tiếp tục truyền xuống các nhà cung cấp linh kiện, đơn vị lắp đặt và bảo trì.

Sự suy giảm kéo dài của bất động sản Trung Quốc đang chuyển từ công trường xây dựng sang báo cáo tài chính của nhiều doanh nghiệp thang máy.

Báo cáo 6 tháng đầu năm 2026 của KONE đưa tới cảm nhận rõ ràng nhất về xu hướng này: Cạnh tranh gay gắt tiếp tục tác động đến môi trường định giá giải pháp xây dựng mới tại Trung Quốc, trong khi giá cả ở các thị trường khác ổn định hơn.

Tại Schindler, doanh thu của tập đoàn tăng 1,4%, nhưng Trung Quốc là khu vực duy nhất không ghi nhận tăng trưởng. Hoạt động hiện đại hóa và lắp đặt mới ngoài Trung Quốc, đặc biệt tại châu Âu, trở thành động lực bù đắp.

Bức tranh tương tự trong báo cáo tài chính quý II/2026 của Otis, doanh thu toàn cầu tăng 7% trong nửa đầu năm. Riêng quý II/2026, cả doanh số và đơn hàng thiết bị mới tại Trung Quốc đều giảm hai chữ số (khoảng 17-18%, ‘high-teens’).

Lợi nhuận doanh nghiệp bị bào mòn

Kết quả của một số nhà sản xuất Trung Quốc cũng cho thấy những áp lực cạnh tranh.

Canny Elevator ghi nhận doanh thu 4,45 tỷ nhân dân tệ trong năm 2025, tăng 8,93%, nhưng lợi nhuận ròng giảm 7,56%. Sang quý I/2026, doanh thu tiếp tục tăng 8,91%, trong khi lợi nhuận ròng giảm tới 46,75%.

Guangri ghi nhận doanh thu năm 2025 gần như đi ngang ở mức 7,25 tỷ nhân dân tệ, trong khi lợi nhuận ròng giảm 15,07%.

Và rất nhiều những con số khác trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp thang máy hoạt động tại Trung Quốc cùng phản ánh một xu hướng: tăng trưởng doanh thu ngày càng khó chuyển hóa thành tăng trưởng lợi nhuận.

Doanh nghiệp có thể duy trì sản lượng và thị phần bằng cách giảm giá, nhưng phần giá trị giữ lại trên mỗi hợp đồng ngày càng nhỏ. Khi đó, quy mô không còn đồng nghĩa với hiệu quả.

Áp lực cũng không dừng ở nhà sản xuất thang máy nguyên chiếc. Để giữ biên lợi nhuận, doanh nghiệp có thể yêu cầu nhà cung cấp linh kiện giảm giá, kéo dài thời hạn thanh toán hoặc cắt giảm chi phí lắp đặt. Toàn bộ chuỗi cung ứng vì thế cùng chịu sức ép.

Khi 'cơn lốc công xưởng' vượt biên giới

Cuộc cạnh tranh trong ngành thang máy là một lát cắt của sự mất cân đối lớn hơn trong nền kinh tế Trung Quốc: sản xuất và xuất khẩu tiếp tục tăng mạnh, trong khi tiêu dùng, đầu tư tư nhân và bất động sản phục hồi chậm.

Sự mất cân đối thể hiện qua chỉ số giá sản xuất - PPI. Giá hàng hóa tại cổng nhà máy Trung Quốc giảm liên tục trong 41 tháng, từ tháng 10/2022 đến tháng 2/2026. Chỉ số này tăng trở lại từ tháng 3/2026, nhưng chủ yếu do giá năng lượng và nguyên liệu đầu vào, chưa phản ánh sự phục hồi vững chắc của nhu cầu nội địa. Cuộc chiến về giá trong nhiều ngành vì thế vẫn đang tiếp diễn.

Trong bối cảnh suy thoái bất động sản kéo dài nhiều năm qua, Trung Quốc đã thúc đẩy sản xuất như một động lực tăng trưởng, thông qua các chương trình trợ cấp và khoản vay dành cho doanh nghiệp. Nhưng khi nhu cầu trong nước không tăng tương ứng, năng lực sản xuất lớn trở thành áp lực.

Để giữ dây chuyền hoạt động, doanh nghiệp phải giảm giá hoặc tìm thêm đơn hàng ở nước ngoài.

Reuters ghi nhận từ đầu năm 2025, nhiều nhà sản xuất Trung Quốc đồng loạt chuyển hướng sang châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh khi nhu cầu nội địa yếu và thị trường Mỹ dựng thêm rào cản. Tuy nhiên, khi quá nhiều doanh nghiệp cùng tìm đến một số thị trường thay thế, cuộc cạnh tranh trong nước có nguy cơ được tái lập ở nước ngoài dưới hình thức giảm giá và thu hẹp lợi nhuận.

Năm 2025, Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục 1.189 tỷ USD. Trong khi xuất khẩu sang Mỹ giảm 20%, xuất khẩu sang châu Phi tăng 25,8%, ASEAN tăng 13,4% và EU tăng 8,4%. Điều này cho thấy áp lực cạnh tranh trong nước đang được chuyển một phần sang các thị trường khác.

Việt Nam hiện cũng đang trở thành một trong những thị trường xuất khẩu đáng chú ý của ngành thang máy Trung Quốc. Năm 2024, Trung Quốc xuất sang Việt Nam 2.578 thang máy chở khách. Đến năm 2025, các con số này tăng gần 50%, lên mốc 3.838 thiết bị. Việt Nam đứng thứ tám trong số những thị trường nhập khẩu thang máy chở người lớn nhất của Trung Quốc.

Sự gia tăng này cho thấy Việt Nam đang hấp thụ một phần đáng kể sản lượng thang máy xuất khẩu của Trung Quốc.

Phân tích của Tài chính Nomura (Nhật Bản) cảnh báo dòng hàng hóa giá thấp có thể gây gián đoạn mạnh đối với các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt tại châu Á: người tiêu dùng được hưởng lợi từ giá thấp hơn, nhưng nhà sản xuất nội địa có thể phải giảm giá, cắt lợi nhuận, đầu tư và việc làm để giữ thị phần.

Hiện tượng này thường được gọi là “China Shock 2.0” - “cú sốc Trung Quốc lần thứ hai”. Tuy nhiên, phiên bản mới không hoàn toàn giống làn sóng xuất khẩu sau khi Trung Quốc gia nhập WTO năm 2001 với dòng hàng giá rẻ từ quốc gia này giúp giữ lạm phát ở mức thấp nhưng khiến nhiều việc làm sản xuất tại địa phương biến mất.

Và nếu “cú sốc” đầu tiên chủ yếu gắn với quần áo, đồ chơi, nội thất và hàng điện tử tiêu dùng giá thấp, làn sóng giờ đây đã dịch chuyển sang ô tô, pin, thiết bị năng lượng, máy móc, robot, linh kiện công nghiệp,... và cả ngành thang máy.