Một gói thầu xây dựng và lắp đặt thiết bị quy mô lớn trong lĩnh vực y tế, từng được mời thầu năm 2025 với giá trị hơn 450 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước, đã có một số nội dung kỹ thuật cần được xem xét thêm trong hồ sơ mời thầu.
Thay vì viện dẫn hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện hành của Việt Nam, hồ sơ lại yêu cầu thang máy áp dụng tiêu chuẩn Trung Quốc đã hết hiệu lực gần một thập kỷ.
Sau khi tiếp nhận các ý kiến phản ánh, chủ đầu tư đã ghi nhận, tiếp thu và kịp thời điều chỉnh. Đây là động thái tích cực, thể hiện tinh thần cầu thị, đồng thời cho thấy tầm quan trọng của việc hiểu đúng, viện dẫn đúng và áp dụng đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong hoạt động đấu thầu.
Đơn vị mời thầu tiếp thu, chỉnh sửa nội dung HSMT
Những lưu ý khi áp dụng tiêu chuẩn
Tại HSMT trước khi được sửa đổi, Chương V - phần yêu cầu về chất lượng hàng hóa, thiết bị, vật tư, vật liệu, hồ sơ mời thầu nêu rõ hàng hóa chào thầu phải mới 100%, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, bảo đảm an toàn và tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy định của Việt Nam.
Đây là yêu cầu hợp lý, phù hợp với nguyên tắc quản lý chất lượng hàng hóa trong hoạt động đấu thầu và xây dựng.
Tuy nhiên, ở phần yêu cầu kỹ thuật cụ thể đối với hệ thống thang máy, hồ sơ lại viện dẫn GB 7588:2003 – tiêu chuẩn an toàn trong chế tạo và lắp đặt thang máy của Trung Quốc, ban hành ngày 16/6/2003, không phải tiêu chuẩn hay quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam.
Đáng nói, Việt Nam đã có hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn cho thang máy. Hiện lĩnh vực này có hai quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đang được áp dụng: QCVN 32:2018/BLĐTBXH về an toàn lao động đối với thang máy gia đình và QCVN 02:2019/BLĐTBXH về an toàn lao động đối với thang máy chở người hoặc chở người và hàng.
Trong đó, QCVN 02:2019/BLĐTBXH viện dẫn một số nội dung từ TCVN 6396-20 về yêu cầu chung đối với cấu tạo, lắp đặt thang máy và TCVN 6396-50 về tính toán, kiểm tra, thử nghiệm các bộ phận thang máy. Hai tiêu chuẩn này hoàn toàn tương đương với EN 81-20 và EN 81-50, được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực thang máy trên thế giới.
Tại Nghị định 175/2024/NĐ-CP, Khoản 2, Khoản 4 Điều 10. Áp dụng tiêu chuẩn, vật liệu và công nghệ mới trong hoạt động xây dựng quy định:
“2. Việc lựa chọn, áp dụng tiêu chuẩn nước ngoài, tiêu chuẩn cơ sở phải tuân thủ các quy định của Luật Xây dựng và quy định của pháp luật khác có liên quan.
3. Trường hợp áp dụng tiêu chuẩn nước ngoài:
a) Trong thuyết minh thiết kế cơ sở, thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở hoặc chỉ dẫn kỹ thuật (nếu có), theo mức độ chi tiết của bước thiết kế, phải có đánh giá về sự tuân thủ với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và tính tương đồng với các tiêu chuẩn có liên quan;
b) Ưu tiên sử dụng các tiêu chuẩn nước ngoài đã được áp dụng rộng rãi.”
Viện dẫn Tiêu chuẩn Trung Quốc hết hiệu lực cả thập kỷ
Chưa xét đến việc GB 7588:2003 có tương đương với hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn thang máy của Việt Nam hay không, điểm cần lưu ý là tiêu chuẩn này đã hết hiệu lực từ ngày 1/7/2016 và được Trung Quốc thay thế bằng bộ tiêu chuẩn mới.
Cụ thể, GB/T 7588.1-2020 quy định về an toàn trong chế tạo và lắp đặt thang máy chở người, thang máy chở người và hàng hóa; còn GB/T 7588.2-2020 quy định về thiết kế, tính toán, kiểm tra và thử nghiệm linh kiện thang máy.
Như vậy, tiêu chuẩn được viện dẫn trong hồ sơ mời thầu đã không còn là tiêu chuẩn hiện hành tại chính quốc gia ban hành trong gần một thập kỷ qua.
Không chỉ ở hạng mục thang máy, đối với thang cuốn, hồ sơ mời thầu cũng yêu cầu áp dụng EN 115:1998 – một tiêu chuẩn châu Âu đã hết hiệu lực từ nhiều năm trước. Trong khi đó, tại Việt Nam, tiêu chuẩn hiện hành đối với thang cuốn là TCVN 6397-1:2020, được biên soạn trên cơ sở EN 115-1:2017.
Theo Điều 5. Nguyên tắc quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa của Luật Chất lượng Sản phẩm, hàng hóa 2007:
“1. Chất lượng sản phẩm, hàng hóa được quản lý trên cơ sở tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng …
b) Sản phẩm, hàng hóa nhóm 2 được quản lý chất lượng trên cơ sở quy chuẩn kỹ thuật tương ứng do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ban hành và tiêu chuẩn do người sản xuất công bố áp dụng.”
Tương tự, tại Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật 2006: Đối với quy chuẩn kỹ thuật: “Điều 38. Nguyên tắc, phương thức áp dụng quy chuẩn kỹ thuật
1. Quy chuẩn kỹ thuật được áp dụng bắt buộc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và các hoạt động kinh tế – xã hội khác.
2. Quy chuẩn kỹ thuật được sử dụng làm cơ sở cho hoạt động đánh giá sự phù hợp.”
Đối với tiêu chuẩn kỹ thuật: “Điều 23. Nguyên tắc áp dụng tiêu chuẩn
1. Tiêu chuẩn được áp dụng trên nguyên tắc tự nguyện.
2. Toàn bộ hoặc một phần tiêu chuẩn cụ thể trở thành bắt buộc áp dụng khi được viện dẫn trong văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật.”
Hiểu và áp dụng đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn trong hoạt động đấu thầu
Ngay sau khi những nội dung cần làm rõ trong hồ sơ mời thầu được phản ánh, chủ đầu tư đã tiếp thu và kịp thời điều chỉnh. Đây là động thái tích cực, thể hiện tinh thần cầu thị trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu.
Từ câu chuyện một hồ sơ mời thầu, có thể thấy yêu cầu cấp thiết hơn là nâng cao năng lực hiểu, áp dụng và rà soát tiêu chuẩn, quy chuẩn trong hoạt động xây dựng và đấu thầu.
Đấu thầu công không chỉ là thủ tục lựa chọn nhà thầu. Đó còn là cơ chế bảo đảm tiền ngân sách được sử dụng hiệu quả, thiết bị được lựa chọn đúng, công trình vận hành an toàn và doanh nghiệp được cạnh tranh công bằng.
Hiểu đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn vì thế không phải là việc của riêng người làm kỹ thuật. Đó là năng lực nền tảng của một thị trường xây dựng minh bạch, một hệ thống quản lý chất lượng có trách nhiệm và một môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp.
