Các loại thang máy cho nhà ở tư nhân

Với sự phát triển “nóng”, vấn đề tuân thủ an toàn thang máy cho nhà ở tư nhân rất quan trọng. Mà an toàn phải được kiểm soát bởi tiêu chuẩn, quy chuẩn.

Nhà sản xuất phải công bố tiêu chuẩn sản xuất thang máy

Mỗi một loại công trình xây dựng đều có những yêu cầu riêng về thiết kế, thiết bị công năng phù hợp với mục đích sử dụng, kết cấu công trình và yêu cầu kỹ mỹ. Chúng ta không nhất thiết phải lắp một chiếc thang máy có tốc độ lên đến … 2 m/s cho nhà ở 5 tầng. Bởi thang chưa đạt đến “tốc độ định mức” đã phải giảm tốc để về đích - đó là một sự lãng phí.

Bởi vậy, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật các quốc gia đưa ra các yêu cầu khác nhau về các loại thang máy khác nhau phục vụ cho những công trình khác nhau, đáp ứng đầy đủ nhu cầu của xã hội, đảm bảo mục tiêu vận chuyển con người thuận tiện, an toàn với chi phí phù hợp nhất.

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15) quy định : Sản phẩm, hàng hóa phải được tổ chức, cá nhân tự công bố tiêu chuẩn áp dụng. Nếu sản phẩm, hàng hóa đó có mức độ rủi ro trung bình/cao, ngoài việc công bố tiêu chuẩn áp dụng còn phải chứng nhận hợp quy theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

(Khoản 4, Điều 5 Luật số 78/2025/QH15 của Quốc hội: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa)

Như vậy, thang máy - một loại sản phẩm, hàng hóa phải được công bố hợp chuẩn, nếu thang máy đó thuộc phạm vi quản lý của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia phải được công bố hợp quy.

Tiêu chuẩn, quy chuẩn đối với thang máy cho nhà ở tư nhân

Hiện nay, chúng ta đang có các loại thang máy nào được lắp đặt cho nhà ở tư nhân ở Việt Nam - từ góc nhìn tiêu chuẩn/quy chuẩn?

(1) Thang máy chở người hoặc chở người và hàng (passenger and goods passenger lifts) được sản xuất theo EN 81-20:2014 phù hợp với QCVN 02:2019/BLĐTBXH. Quy chuẩn kỹ thuật an toàn lao động đối với thang máy. Loại thang này có thể công bố hợp chuẩn và phải kiểm định an toàn kỹ thuật trước khi đưa vào sử dụng.

(2) Thang máy gia đình (homelifts) có thể được sản xuất theo các tiêu chuẩn khác nhau, phù hợp với QCVN 32:2018/BLĐTBXH. Quy chuẩn kỹ thuật về an toàn lao động đối với thang máy gia đình cũng có thể công bố hợp quy và phải kiểm định an toàn kỹ thuật trước khi đưa vào sử dụng.

(3) Sàn nâng (Vertical lifting platforms) được sản xuất theo EN 81-41:2022 là thiết bị hỗ trợ tiếp cận cho người khuyết tật, không phù hợp với 02 QCVN nêu trên nhưng vẫn được sử dụng tại Việt Nam, đặc biệt là trong các công trình cải tạo, không gian hạn chế. Thiết bị này không hợp quy và không được kiểm định an toàn kỹ thuật.

(4) Gần đây, Uỷ ban Tiêu chuẩn Châu Âu công bố Tiêu chuẩn EN 81-42:2025 là thiết bị nâng (Vertical lifting appliances) theo phương thẳng đứng với cabin kín hoàn toàn, di chuyển trong giếng thang để chở người, bao gồm cả người khuyết tật. Thiết bị nâng theo tiêu chuẩn EN 81-42 giới hạn tốc độ dưới 0,15 m/s với thiết kế hố pit thấp và chiều cao đỉnh giếng thang (OH) tối thiểu.

Như vậy, không phụ thuộc vào tiêu chuẩn sản xuất, nếu thang máy phù hợp với quy chuẩn đối với (1) Thang máy chở người hoặc chở người và hàng và/ hoặc (2) Thang máy gia đình đều có thể công bố hợp quy và thực hiện kiểm định trước khi đưa vào sử dụng.

Những thiết bị nâng khác, không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động đối với thang máy hoặc thang máy gia đình không được kiểm định an toàn kỹ thuật. Nhà sản xuất (nhà phân phối) phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm, hàng hóa mà họ sản xuất/ phân phối bằng cách công bố TIÊU CHUẨN áp dụng, điều này được quy định trong Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa như đã nói ở trên.

Về phía chủ sở hữu - người quyết định lắp đặt, lựa chọn thiết bị giao thông đứng cho ngôi nhà của mình chính là người chịu trách nhiệm đối với an toàn cho thiết bị và người sử dụng chúng. Điều này có thể được đảm bảo bằng cách tìm hiểu thiết bị được sản xuất theo TIÊU CHUẨN nào, phù hợp với QUY CHUẨN nào và sử dụng đúng mục đích thiết kế nêu trong tiêu/quy chuẩn đó.

Bởi khi xảy ra mất an toàn, trách nhiệm (và thiệt hại) trước hết thuộc về người sử dụng và chủ sở hữu.