Thang máy đang được sản xuất theo tiêu chuẩn nào?

“Sản xuất theo tiêu chuẩn châu Âu”

Chắc bạn đã quá quen thuộc với những câu quảng cáo, giới thiệu của các công ty thang máy về việc “sản xuất theo Tiêu chuẩn châu Âu”. Nó được xem như một tuyên ngôn về chất lượng, vậy Tiêu chuẩn châu Âu (trong lĩnh vực sản xuất thang máy) là các tiêu chuẩn nào.

EN 81 Safety rules for the construction and installation of lifts - Lifts for the transport of persons and goods (Yêu cầu an toàn về cấu tạo và lắp đặt thang máy – Thang máy chở người và hàng), là bộ tiêu chuẩn quan trọng nhất, phổ biến nhất về cấu tạo và lắp đặt thang máy được nhiều nước trên thế giới tham khảo để xây dựng tiêu chuẩn quốc gia, hoặc công bố các tiêu chuẩn quốc gia hoàn toàn tương đương với bộ tiêu chuẩn này.

Thang máy sản xuất phù hợp với EN 81 hầu như phù hợp với tất cả các quy định về an toàn kỹ thuật của các quốc gia và vùng lãnh thổ (trừ Mỹ, Canada và Nhật Bản).

Việt Nam – nước phát triển về thang máy, không phải ngoại lệ. Chúng ta đã xây dựng và công bố bộ tiêu chuẩn TCVN 6396. Yêu cầu an toàn về cấu tạo và lắp đặt thang máy – Thang máy chở người và hàng là bộ tiêu chuẩn quốc gia được xây dựng theo 2 hình thức: (1) Tương đương hoàn toàn và, (2)Tương đương một phần hoặc xây dựng trên cơ sở tham khảo EN 81.

Bộ tiêu chuẩn EN 81 gồm nhiều phần (hiện với hệ thống tiêu chuẩn thang máy Việt Nam có 18 TCVN 6396 tương đương EN 81 còn hiệu lực), bao quát hầu hết các loại công trình cũng như mục đích sử dụng của thiết bị.

Bài viết này chỉ tập trung vào các tiêu chuẩn còn hiệu lực về thang máy/ sàn nâng/ thiết bị nâng như một phương tiện vận chuyển theo phương thẳng đứng với mục đích chính là chở người – mà chúng ta vẫn thường gọi chung là thang máy chở người hay thang tải khách.

Chúng ta hãy cùng tìm hiểu theo bảng tổng hợp sau.

Để đơn giản hóa, trong phần tiếp theo, tên các tiêu chuẩn chúng tôi sẽ lược bỏ phần chung, đặc trưng của bộ tiêu chuẩn EN 81-41, chỉ tập trung vào tên gọi cụ thể của từng phần tiêu chuẩn.

Tiêu chuẩn EN 81 về phương tiện chở người theo phương thẳng đứng

(1) Thang máy chở người, thang máy chở người và hàng.

Trước hết, đối với thang máy chở người, thang máy chở người và hàng (mục đích chính là chở người, có tính đến khả năng chở hàng) chúng ta có 02 tiêu chuẩn quan trọng yêu cầu về cấu tạo và lắp đặt: EN 81-20:2014 (TCVN 6396-20:2017) và EN 81-50:2014 (TCVN 6396-50:2017). Bộ đôi này đã định chuẩn phương tiện giao thông đứng trên phạm vi toàn cầu.

Tuy vậy, không phải thang máy nào “sản xuất theo tiêu chuẩn châu Âu” cũng phù hợp với 02 tiêu chuẩn nêu trên, bởi (như đã nói ở trên) đặc thù công trình và mục đích sử dụng khác nhau, yêu cầu về cấu tạo và lắp đặt cũng sẽ khác nhau.

(2) Thang máy mới trong các tòa nhà đang sử dụng

Trong các tòa nhà đang sử dụng, do đặc thù kết cấu không thể lắp đặt thang máy đạt chuẩn EN 81-20:2014, Ủy ban Tiêu chuẩn Châu Âu đã công bố EN 81-21:2018 – phiên bản “hạ chuẩn” của EN 81-20:2014.

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu an toàn liên quan đến thang máy mới chở người chở người và hàng được lắp cố định trong các tòa nhà đang sử dụng mà tại đó một số yêu cầu trong TCVN 6396-20 (EN 81-20) không thể đáp ứng được do các hạn chế của tòa nhà.

Tiêu chuẩn này đề cập đến các hạn chế và quy định các yêu cầu đối với giải pháp thay thế.

(3) Sàn nâng cho người khuyết tật

Trước thực tế “già hóa dân số và sự phổ biến các dạng khuyết tật” ở châu Âu, EU tiếp tục công bố EN 81-41:2010, đã được cập nhật mới nhất trong phiên bản 2024 (TCVN 6396-41:2021) – Tiêu chuẩn về sàn nâng theo phương thẳng đứng cho người khuyết tật như một phương tiện tiếp cận trong tòa nhà.

Đặc tính kỹ thuật cơ bản: Tốc độ dưới 0,15 m/s; tải trọng định mức không quá 500kg; hoạt động bằng cách nhấn giữ liên tục 1 nút ấn – hold to run (không chạy tự động).

(4) Thiết bị nâng với cabin kín chở người, bao gồm cả người khuyết tật.

Gần đây nhất, Ủy ban Tiêu chuẩn Châu Âu công bố EN 81-42:2025, là bản “nâng cấp” của EN 81-41:2024, khi sàn nâng (platform) được nâng thành thiết bị nâng với cabin kín (appliances with enclosed carrier), không chỉ phục vụ người khuyết tật (persons with disability) mà còn phục vụ cả hành khách thông thường (persons). Đặc tính của thiết bị tuân thủ EN 81-42:2025 vẫn giống như EN 81-41:2024 là tốc độ thấp, cấu hình kỹ thuật, công nghệ đơn giản.

Các tiêu chuẩn EN 81-41 và EN 81-42 nhìn chung được thiết kế cho các công trình cải tạo thấp tầng, không đòi hỏi về tốc độ, cấu hình, công nghệ cao như các dòng thang máy đáp ứng bộ tiêu chuẩn EN 81-20 về yêu cầu an toàn thiết kế và lắp đặt, EN 81-50 về yêu cầu thiết kế, tính toán, kiểm tra và thử nghiệm các bộ phận thang máy.

Trên đây là 4 tiêu chuẩn về cấu tạo và lắp đặt và 1 tiêu chuẩn về kiểm tra và thử nghiệm các bộ phận liên quan đến thang máy/ sàn nâng/ thiết bị nâng theo phương thẳng đứng với mục đích chính là chở người.

Những tiêu chuẩn này đang được các nhà sản xuất áp dụng để đưa ra thị trường các sản phẩm “đạt tiêu chuẩn châu Âu”. Tuy vậy, yêu cầu về kỹ thuật an toàn, công nghệ sản xuất,… có nhiều điểm khác nhau, phụ thuộc vào mục đích sử dụng của thiết bị và tính chất công trình chúng được lắp đặt.

Do đó, nhà cung cấp cần công bố rõ ràng thiết bị đáp ứng tiêu chuẩn châu Âu cụ thể nào, thay vì chỉ sử dụng những khái niệm chung chung dễ gây nhầm lẫn. Đồng thời, đơn vị mua sắm và sử dụng cũng cần xác định rõ mình đang lựa chọn thang máy hoặc thiết bị theo tiêu chuẩn nào, nhằm tránh những sai lệch về kỳ vọng kỹ thuật, công nghệ.

Chúng tôi sẽ có những bài viết chuyên sâu, so sánh về các tiêu chuẩn này cũng như các tiêu chuẩn sản xuất thang máy phổ biến khác.