Tiêu chuẩn Thang máy EN ISO 8100-1/-2 sẽ thay thế EN 81-20/50 tại châu Âu từ năm 2029

Từ Tiêu chuẩn Châu Âu EN 81 đến Tiêu chuẩn Thang máy Quốc tế ISO 8100

EN 81 là bộ tiêu chuẩn có ảnh hưởng lớn trong ngành thang máy toàn cầu, bắt đầu từ EN 81-1 và EN 81-2, lần lượt được Ủy ban Tiêu chuẩn hóa Châu Âu (CEN) công bố vào năm 1978 và 1985 được soạn thảo và ban hành bởi CEN.

Đây là các tiêu chuẩn đặt nền móng cho yêu cầu an toàn đối với thang máy điện và thang máy thủy lực tại châu Âu, sau đó được nhiều quốc gia ngoài châu Âu tham khảo, viện dẫn một phần hoặc tương đương hoàn toàn trong xây dựng tiêu chuẩn quốc gia.

Năm 2014, phiên bản EN 81-20 và EN 81-50 được ban hành, thay thế EN 81-1 và EN 81-2. Trong đó, EN 81-20 quy định các yêu cầu an toàn về cấu tạo và lắp đặt thang máy; EN 81-50 quy định về tính toán, kiểm tra, thử nghiệm và xác minh các bộ phận thang máy.

Khi ngành thang máy ngày càng hướng tới hài hòa tiêu chuẩn trên phạm vi quốc tế, tổ chức ISO/TC 178 và CEN/TC 10 - các ủy ban kỹ thuật về thang máy và thang cuốn của Tổ chức Tiêu chuẩn hoá Quốc tế (ISO) và CEN - đã thống nhất lộ trình đưa EN 81-20/50 lên cấp độ Tiêu chuẩn Quốc tế ISO.

Bước đầu tiên là vào năm 2014, tổ chức ISO đã tiếp nhận EN 81-20/50:2014 thành ISO 8100-1/-2:2019 với nội dung hoàn toàn tương đương. Trong đó:

- ISO 8100-1 đưa ra quy định về các quy tắc an toàn trong xây dựng và lắp đặt thang máy chở người và hàng hóa.

- ISO 8100-2 đưa ra quy định các nguyên tắc thiết kế, tính toán, kiểm tra và thử nghiệm các linh kiện thang máy.

Tháng 3/2026 vừa qua, ISO 8100-1/-2:2019 được sửa đổi và công bố với phiên bản mới là ISO 8100-1/-2:2026. Song song với đó, tại châu Âu, bộ tiêu chuẩn này sẽ được CEN tiếp nhận và công bố dưới phiên bản EN ISO 8100-1/-2:2026 để sử dụng trong hệ thống tiêu chuẩn châu Âu.

Cần phân biệt, ISO 8100-1/-2:2026 là bản tiêu chuẩn quốc tế do ISO công bố, còn EN ISO 8100-1/-2:2026 là bản tiêu chuẩn ISO được chấp nhận trong hệ thống tiêu chuẩn châu Âu. Bản EN ISO có thêm Phụ lục ZA để liên hệ với các yêu cầu pháp lý của Liên minh châu Âu, trong khi bản ISO toàn cầu không có phần phụ lục này.

Lộ trình bãi bỏ Tiêu chuẩn EN 81-20/50 tại châu Âu

Tại châu Âu, EN ISO 8100-1/-2:2026 sẽ thay thế EN 81-20/50 theo lộ trình chuyển tiếp 36 tháng. Trong giai đoạn chuyển tiếp kéo dài từ 2026-2029, hai bộ Tiêu chuẩn EN 81-20/50 và EN ISO 8100-1/-2:2026 đều đồng thời có hiệu lực và sử dụng trong hoạt động thử nghiệm, chứng nhận và đánh giá sự phù hợp.

Sau giai đoạn chuyển tiếp, vào năm 2029, bộ Tiêu chuẩn EN 81-20/50 đều sẽ bị bãi bỏ hoàn toàn; các thang máy thiết kế, chế tạo và đánh giá phù hợp theo hệ thống tiêu chuẩn châu Âu sẽ chuyển sang EN ISO 8100-1/-2:2026.

Sự thay đổi này không chỉ là điều chỉnh tên gọi tiêu chuẩn. Việc chuyển đổi có thể tác động đến hồ sơ kỹ thuật, quy trình chứng nhận, phương pháp thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp và điều kiện tiếp cận thị trường châu Âu của các nhà sản xuất thang máy, linh kiện an toàn và tổ chức chứng nhận.

Theo ông Daniel Bisang, triệu tập viên CEN/TC 10/WG1, bộ Tiêu chuẩn EN ISO 8100-1/-2:2026 là dự án lớn nhất và phức tạp nhất mà CEN và ISO từng thực hiện trong lĩnh vực thang máy, với hơn 200 chuyên gia từ nhiều quốc gia tham gia đóng góp thông qua các cuộc thảo luận và trao đổi kỹ thuật.

Tác động đối với ngành thang máy toàn cầu

Ở phạm vi toàn cầu, bộ Tiêu chuẩn ISO 8100-1/-2:2026 được xem là bước tiếp theo trong quá trình hài hòa tiêu chuẩn an toàn thang máy quốc tế. Nếu EN 81-20/50 trước đây chủ yếu là tiêu chuẩn khu vực của châu Âu nhưng có ảnh hưởng rộng, thì ISO 8100-1/-2 hướng tới vai trò là hệ quy chiếu chung cho thị trường thang máy toàn cầu.

Cần lưu ý, ISO 8100-1/-2:2026 không tự động có hiệu lực bắt buộc tại mọi quốc gia. Mỗi nước sẽ quyết định việc tiếp nhận, viện dẫn hoặc chuyển hóa tiêu chuẩn này vào hệ thống tiêu chuẩn quốc gia theo cơ chế, quy trình riêng. Vì vậy, việc áp dụng ISO 8100-1/-2 có thể khác nhau giữa các khu vực.

Đối với các chứng nhận thang máy và thiết bị hiện có dựa trên EN 81-20/50, việc EN ISO 8100-1/-2:2026 được công bố không đồng nghĩa với việc các chứng chỉ cũ mất hiệu lực. Trong giai đoạn chuyển tiếp, các chứng nhận hiện hành vẫn có thể tiếp tục được công nhận theo quy định của từng thị trường, từng tổ chức chứng nhận và từng loại sản phẩm.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần sớm rà soát hồ sơ kỹ thuật, thiết kế sản phẩm, linh kiện an toàn, quy trình thử nghiệm và chứng nhận để chuẩn bị cho việc chuyển đổi.

Các nhà sản xuất, đơn vị cung ứng linh kiện và tổ chức chứng nhận, đánh giá sự phù hợp cũng cần cập nhật năng lực kỹ thuật, đào tạo nhân sự và làm việc sớm với các bên liên quan để tránh bị động khi tiêu chuẩn mới được áp dụng rộng rãi hơn.