Ứng dụng nghệ thuật sơn mài trong kiến trúc thang máy

Trong bối cảnh các công trình ngày càng chú trọng đến tính cá nhân hóa và trải nghiệm, thang máy dần được nhìn nhận như một không gian nội thất đặc biệt - nơi có thể phản ánh phong cách sống, gu thẩm mỹ và dấu ấn của gia chủ. Việc đưa nghệ thuật vào thang máy đã trở thành một hướng tiếp cận mới trong thiết kế không gian kiến trúc.

Tại tọa đàm Mở lối Nghệ thuật vào Thang máy do Hiệp hội Thang máy Việt Nam tổ chức vào chiều ngày 08/4/2026 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), các kiến trúc sư, hoạ sỹ và các chuyên gia trong ngành thang máy đã cùng đàm luận về xu hướng đưa bản sắc văn hóa vào không gian thang máy, cũng như vai trò của thiết kế trong việc nâng tầm trải nghiệm công trình.

Sự kiện có sự tham dự của đại diện các tổ chức quốc tế như Tổ chức UNESCO tại Việt Nam, Đại sứ quán Đức tại Việt Nam cùng đại diện Lãnh đạo các cơ quan trong nước như ông Mã Thế Anh - Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm; ông Nguyễn Anh Minh - Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam; ông Tạ Tấn - Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức phi chính phủ, Bộ Nội vụ; ông Triệu Việt Phương - Viện trưởng Viện Tiêu chuẩn chất lượng Việt Nam…

Sự hiện diện và tham gia tích cực của các kiến trúc sư, các cơ quan quản lý nghệ thuật cùng đông đảo giới họa sĩ đã tạo nên một nền tảng liên ngành vững chắc. Đây chính là tiền đề quan trọng để ngành thang máy có thể tự tin theo đuổi một hướng phát triển mới, nơi công nghệ, nghệ thuật và văn hóa cùng hội tụ.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Nguyễn Hải Đức - Chủ tịch Hiệp hội Thang máy Việt Nam cho biết định hướng hiện nay là đưa thang máy vượt ra khỏi vai trò của một thiết bị kỹ thuật đơn thuần, để trở thành một “không gian văn hóa” trong đời sống. Việc tích hợp các chất liệu nghệ thuật như gốm, sơn mài… không chỉ nhằm gia tăng giá trị thẩm mỹ, mà còn góp phần đưa những yếu tố tinh thần và bản sắc vào trong không gian sử dụng hàng ngày.

Ông cũng cho rằng, khi các tiêu chuẩn kỹ thuật của thang máy ngày càng được hoàn thiện, việc nhìn nhận thiết bị này cần được mở rộng hơn, không chỉ dừng ở công năng, mà hướng tới giá trị về thẩm mỹ, văn hóa và trải nghiệm.

Ở góc độ học thuật, PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương - Trưởng khoa Nội thất, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội - nhận định rằng tương tự nhiều loại hình kiến trúc du nhập, thang máy đang dần trở thành một phần không thể tách rời của đời sống đô thị Việt Nam. Không còn bó hẹp trong các tòa nhà cao tầng, phương tiện giao thông theo trục đứng này ngày càng hiện diện rộng rãi trong các công trình thấp tầng và nhà ở gia đình, góp phần tối ưu công năng sử dụng và nâng cao chất lượng sống.

Theo ông Vũ Hồng Cương, việc tiếp cận công nghệ muộn hơn so với thế giới cũng mở ra một cơ hội để Việt Nam thúc đẩy quá trình “nội hóa”, giúp thang máy không chỉ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật mà còn phù hợp với điều kiện môi trường, văn hóa và ngôn ngữ kiến trúc bản địa.

Trên nền tảng đó, sự phong phú của các vật liệu truyền thống như sơn mài, gốm sứ, đất nung hay đá tự nhiên sẽ trở thành nguồn cảm hứng quan trọng, góp phần nâng cao giá trị thẩm mỹ và định hình bản sắc riêng cho thang máy hiện đại.

Với vai trò của một đơn vị tư vấn xây dựng, KTS Trần Đức Toàn - Tổng Giám đốc Tổng Công ty Tư vấn Xây dựng Việt Nam (VNCC) - đánh giá việc đưa nghệ thuật vào thang máy là một hướng tiếp cận mới mẻ và đầy tiềm năng. Bên cạnh các tiêu chuẩn kỹ thuật, cần sớm xây dựng và áp dụng bộ tiêu chí mới về thiết kế thẩm mỹ và trang trí nội thất thang máy.

“Đây không chỉ là giải pháp làm mềm hóa không gian di chuyển vốn khô cứng, mà còn là cơ hội để tôn vinh bản sắc Việt thông qua việc ứng dụng vật liệu địa phương và họa tiết, nghệ thuật truyền thống”, KTS Trần Đức Toàn chia sẻ.

Ở góc độ thực hành nghệ thuật, là một trong những thành viên của nhóm dự án đưa nghệ thuật sơn mài vào không gian thang máy, họa sĩ sơn mài Đỗ Khải cho biết trong suốt quá trình hoạt động, ông hiếm khi chứng kiến một sự “hội ngộ” giữa họa sĩ, kiến trúc sư và các nhà khoa học. Điều này vốn không phổ biến, bởi trong lĩnh vực hội họa, nghệ thuật thường tồn tại như một thực thể độc lập.

Ban đầu, ý tưởng đưa tranh sơn mài vào thang máy cũng khiến ông không khỏi băn khoăn, do đặc thù của chất liệu đòi hỏi điều kiện ánh sáng và không gian phù hợp để thưởng thức. Tuy nhiên, khi triển khai thực tế, kết quả đã phần nào vượt qua những nghi ngại, cho thấy tính khả thi rõ rệt.

Theo hoạ sĩ Đỗ Khải, sơn ta truyền thống đã được kiểm chứng qua hàng nghìn năm, đặc biệt phù hợp với khí hậu Đông Nam Á. Việc ứng dụng sơn mài không nhất thiết phải là những tác phẩm quy mô lớn, mà có thể linh hoạt thông qua các mô-típ nhỏ, mảng màu tinh tế hoặc chi tiết trang trí như khảm trai, khảm ốc, vỏ trứng, vàng bạc… Những yếu tố này không chỉ giảm cảm giác nặng nề cho không gian thang máy mà còn tạo chiều sâu thị giác, góp phần mang lại giá trị thẩm mỹ nổi bật cho thang máy hiện đại.

Từ những trao đổi tại tọa đàm, việc tiên phong đưa nghệ thuật sơn mài vào thang máy của Hiệp hội Thang máy Việt Nam đang từng bước định hình một hướng tiếp cận mới cho ngành thang máy Việt Nam - nơi yếu tố công nghệ, thiết kế và bản sắc nghệ thuật truyền thống có thể song hành, tạo nên những giá trị bền vững trong kiến trúc đương đại.