Ngành thang máy toàn cầu đang bước vào quá trình chuyển đổi quan trọng về tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn với EN ISO 8100-1/2:2026, được xây dựng để thay thế hoàn toàn EN 81-20:2020, EN 81-50:2020 và ISO 8100-1/2:2019. Đây đồng thời là một phần trong định hướng hài hòa hệ thống tiêu chuẩn thang máy giữa châu Âu và quốc tế.
Nhưng để chuyển đổi, doanh nghiệp cần hiểu những thay đổi bên trong tiêu chuẩn: công nghệ nào được bổ sung, yêu cầu an toàn nào được điều chỉnh và các giải pháp thiết kế phải đáp ứng điều kiện gì.
Đây là những nội dung được ông Abhijit Dandekar, Chủ tịch Hiệp hội Thang máy, Thang cuốn Châu Á - Thái Bình Dương (PALEA), phân tích trong tham luận tại hội thảo ngày 28/10 ở Hà Nội.
Hướng tới một hệ thống tiêu chuẩn thang máy toàn cầu thống nhất
Theo ông Abhijit Dandekar, EN ISO 8100-1/2:2026 được phát triển trên cơ sở phối hợp giữa Ủy ban Tiêu chuẩn hóa châu Âu (CEN) và Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) theo Công ước Vienna.
Mục tiêu là xây dựng nội dung kỹ thuật chung, có thể được công bố dưới dạng tiêu chuẩn ISO ở cấp quốc tế và được châu Âu chấp nhận thành tiêu chuẩn EN ISO. Cách tiếp cận này giúp chuyên gia tập trung vào một dự án phối hợp, thay vì lặp lại công việc tương tự tại nhiều ban kỹ thuật.
Ông Abhijit Dandekar, Chủ tịch Hiệp hội Thang máy, Thang cuốn Châu Á - Thái Bình Dương (PALEA)
Quá trình sửa đổi kết hợp cập nhật công nghệ, kinh nghiệm thực tiễn, các giải thích kỹ thuật và phân tích tai nạn. Những đóng góp đến từ nhiều thị trường, bao gồm PALEA và khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, thay vì chỉ phản ánh yêu cầu của châu Âu.
Định hướng hợp tác thúc đẩy hài hoà tiêu chuẩn cũng đang được mở rộng sang nhiều nhóm tiêu chuẩn. Chẳng hạn như các dự án chuyển đổi EN 81-70 về khả năng tiếp cận thành ISO 8100-7; EN 115-1 về an toàn thang cuốn, băng tải chở người thành ISO 8103-1.
Các nội dung khác đang được xây dựng hoặc thảo luận bao gồm tương thích điện từ, báo động từ xa, thử nghiệm chịu lửa của cửa tầng, thang máy chữa cháy, thang máy phục vụ sơ tán, yêu cầu trong điều kiện động đất và cải thiện an toàn thang máy đang sử dụng.
“Các dự án đang ở những giai đoạn khác nhau. Định hướng chung là xây dựng các tiêu chuẩn dùng chung giữa châu Âu và quốc tế, bao phủ ngày càng nhiều loại hình ứng dụng”, Chủ tịch PALEA nhấn mạnh.
Hơn 300 thay đổi giữa tiêu chuẩn EN 81-20/50 và tiêu chuẩn EN ISO 8100-1/2 mới
“Có khoảng hơn 300 thay đổi lớn nhỏ giữa Tiêu chuẩn EN 81-20/50 và ISO 8100-1/2”, ông Abhijit Dandekar chia sẻ. Các điều chỉnh vừa cập nhật tiến bộ công nghệ, vừa xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình áp dụng tiêu chuẩn trước đây.
Về cấu trúc chung ISO 8100 - 1/2, tiêu chuẩn làm rõ phạm vi áp dụng, giới hạn và mối liên hệ với các tiêu chuẩn chuyên biệt. Yêu cầu kỹ thuật được diễn đạt theo hướng có thể đo lường, kiểm tra và xác nhận.
Các điều kiện liên quan đến công trình được tập hợp tại Phụ lục B và được viện dẫn trong phạm vi áp dụng. Cách tổ chức này giúp phân biệt rõ hơn yêu cầu đối với thang máy với các điều kiện của công trình, đồng thời tạo thuận lợi để các quốc gia kết hợp tiêu chuẩn với hệ thống quy định xây dựng của mình.
Chủ tịch PALEA cũng phân biệt ISO 8100-1/-2:2026 là bản tiêu chuẩn quốc tế do ISO công bố, còn EN ISO 8100-1/-2:2026 là bản tiêu chuẩn ISO được chấp nhận trong hệ thống tiêu chuẩn châu Âu. Bản EN ISO có thêm Phụ lục ZA để liên hệ với các yêu cầu pháp lý của Liên minh châu Âu, trong khi bản ISO toàn cầu không có phần phụ lục này.
Phương tiện treo: Bổ sung công nghệ, làm rõ yêu cầu an toàn
Theo ông Abhijit Dandekar, phương tiện treo là một trong những nhóm nội dung được sửa đổi toàn diện trong EN ISO 8100-1/2:2026. Bên cạnh cáp thép truyền thống, tiêu chuẩn bổ sung các yêu cầu đối với cáp thép và đai thép bọc vật liệu đàn hồi, đồng thời quy định những điều kiện tương ứng về thiết kế, tính toán và giám sát.
Tiêu chuẩn cho phép sử dụng cáp thép có đường kính từ 4 mm với các yêu cầu điều kiện áp dụng. Những đặc tính như vật liệu, kết cấu, kích thước, độ bền và lực kéo đứt còn lại cũng được quy định cụ thể.
Tỷ số D/d giữa đường kính puli và đường kính cáp được xác định tùy theo loại phương tiện treo.
Hệ số an toàn phụ thuộc vào loại, số lượng và thiết kế, mức tối thiểu là 12 đối với cấu hình ba cáp và 16 đối với cấu hình hai cáp. Các yêu cầu về khả năng kéo ma sát cũng được làm rõ.
Ngoài ra, tiêu chuẩn bổ sung yêu cầu về tiêu chí loại bỏ, thay thế phương tiện treo, gắn với thử nghiệm hiệu ứng mỏi và giám sát tình trạng cáp. Theo Chủ tịch PALEA, việc đưa các nội dung này vào phần chính của tiêu chuẩn giúp làm rõ cơ sở đánh giá và xác định thời điểm cần thay thế, bên cạnh các yêu cầu thiết kế ban đầu.
Diện tích cabin và tải trọng: Mở rộng thiết kế đi kèm điều kiện an toàn
Một thay đổi có tác động trực tiếp đến thiết kế sản phẩm là quy định về mối quan hệ giữa tải trọng định mức và diện tích hữu ích tối đa của cabin.
Theo ông Abhijit Dandekar, EN ISO 8100-1:2026 cho phép một số thang máy chở người và hàng có cabin rộng hơn mà vẫn giữ nguyên tải trọng định mức, với điều kiện đáp ứng các yêu cầu an toàn bổ sung.
Ví dụ, theo quy định hiện tại của EN 81-20, cabin rộng 3,56 m² tương ứng với tải trọng 1.600 kg. Với quy định EN ISO 8100-1:2026 mới dành cho trường hợp nêu trên, thang tải trọng 1.000 kg có thể có diện tích cabin tối đa 3,60 m².
Điều này phù hợp với nhu cầu vận chuyển hàng hóa cồng kềnh nhưng khối lượng thấp.
Để áp dụng phương án này, toàn bộ hệ thống cabin, bộ hãm an toàn và ray dẫn hướng phải được thiết kế theo mức tải cao hơn tương ứng với diện tích cabin. Thang đồng thời phải có chức năng phát hiện quá tải đáp ứng yêu cầu an toàn và biện pháp ngăn cabin chuyển động đi xuống khi quá tải.
Theo Chủ tịch PALEA, sự thay đổi này tạo thêm lựa chọn thiết kế, nhưng việc mở rộng diện tích cabin phải đi cùng các giải pháp bảo vệ tương ứng.
Toàn cảnh Hội thảo Thang máy Châu Á - Thái Bình Dương 2026 Hà Nội
Phanh máy kéo: Tăng yêu cầu giám sát khả năng làm việc
Theo ông Abhijit Dandekar, tiêu chuẩn EN ISO 8100-1:2026 cũng làm rõ yêu cầu về khả năng làm việc của phanh khi xảy ra sự cố. Nếu một mạch điều khiển phanh bị hỏng, phần phanh còn lại vẫn phải đủ dể đáp ứng giảm tốc, dừng và giữ cabin khi chở tải bằng 110% tải trọng định mức.
Việc nhả phanh của từng mạch điều khiển phải được thực hiện độc lập và có giám sát, giúp phát hiện trường hợp phanh không hoạt động đúng yêu cầu.
Tình trạng phanh có thể được theo dõi thông qua phát hiện độ mòn má phanh hoặc tự động kiểm tra lực phanh thực tế. Hệ thống phải tự động kiểm tra lực phanh khi phanh đảm nhiệm chức năng bảo vệ chống vượt tốc cabin theo chiều lên (ACOP) hoặc chống chuyển động ngoài ý muốn của cabin (UCMP).
Các yêu cầu này hướng tới bảo đảm phanh duy trì đủ khả năng làm việc, đồng thời phát hiện sớm tình trạng suy giảm có thể ảnh hưởng đến an toàn.
Giảm khe hở cửa, tăng cường bảo vệ kẹt tay tại khu vực cửa thang máy
Theo ông Abhijit Dandekar, tiêu chuẩn mới bổ sung các yêu cầu nhằm giảm nguy cơ tay bị cuốn, kẹt khi cửa thang máy chuyển động.
Để hạn chế tối đa tai nạn kẹt tay tại khu vực của thang máy, tiêu chuẩn EN ISO 8100 yêu cầu thu hẹp khe hở cửa, thiết kế không được có cạnh sắc
Khu vực giữa khung cửa và mép cánh cửa không được có cạnh sắc; khe hở giữa cánh cửa và khung cửa được giới hạn tối đa 8 mm, kể cả khi các bộ phận bị mòn (EN 81 cho phép lên tới 10 mm). Lực mở cũng được giới hạn đối với tất cả các cửa.
Riêng cửa cabin, tiêu chuẩn EN ISO 8100 đề cập yêu cầu phát hiện bàn tay tại các khe có nguy cơ cuốn vào, đồng thời giới hạn khe hở giữa cánh cửa và khung cửa cabin ở mức tối đa 5 mm đối với cửa kính, 6 mm đối với các loại cửa khác.
Những biện pháp này đặc biệt có ý nghĩa với trẻ em, khi các em có thể áp tay lên cửa và bị kéo về phía khe hở lúc cửa mở.
Bên cạnh đó, khi cửa cabin không được trang bị khóa, khoảng cách giữa vách giếng thang và ngưỡng cửa cabin phải không quá 12 cm. Khoảng cách giữa cửa cabin và cửa tầng ở trạng thái đóng cũng được giới hạn tối đa 12 cm.
Nâng cao quy định an toàn khi tiếp cận hố thang và vận hành kiểm tra
Về nâng cao an toàn cho kỹ thuật viên, Tiêu chuẩn EN ISO 8100 cũng chú trọng đến việc ra vào hố thang an toàn. Với hố thang sâu hơn 2.400 mm, Tiêu chuẩn EN ISO 8100 yêu cầu bố trí cửa tiếp cận riêng thay vì sử dụng thang leo. Cửa này phải có các biện pháp bảo vệ điện và cơ khí phù hợp.
Một nội dung khác được giới thiệu là vận hành kiểm tra vượt phạm vi hành trình thông thường. Khi đến điểm giới hạn trên trong bảo trì, cabin phải dừng lại. Muốn tiếp tục di chuyển vào vùng vượt hành trình, kỹ thuật viên phải thao tác lại các nút cho phép chạy và chọn hướng; tốc độ trong vùng này không được vượt quá 0,15 m/s.
Tiêu chuẩn EN ISO 8100 cho phép bỏ qua tác động của công tắc giới hạn và công tắc giảm chấn trong chế độ kiểm tra đặc biệt này, theo các điều kiện an toàn tương ứng.
Ngoài những nhóm thay đổi trên, ông Dandekar cũng cho biết Tiêu chuẩn ISO 8100 cũng bổ sung các nội dung về cửa tầng và cửa cabin trượt đứng, vận hành thiết bị cứu hộ tự động, mạch điện có mức toàn vẹn an toàn SIL, sàn công tác trong hố thang, ngăn bộ phận bù xâm nhập không gian lánh nạn và phân loại tính năng cháy của cáp điện.
Các phiên bản của bộ Tiêu chuẩn EN 81-1/-2, EN 81-20/50 và EN ISO 8100-1/2
Những thay đổi được giới thiệu cho thấy yêu cầu an toàn ngày càng gắn chặt với khả năng giám sát, phát hiện nguy cơ và duy trì hiệu quả bảo vệ trong suốt quá trình sử dụng thang máy.
Với doanh nghiệp, việc chuyển đổi sang EN ISO 8100-1/2:2026 cần bắt đầu từ đối chiếu từng dòng sản phẩm với yêu cầu mới, xác định nội dung phải điều chỉnh về thiết kế, thử nghiệm, chứng nhận và bảo trì. Chủ động chuẩn bị sẽ giúp doanh nghiệp đáp ứng lộ trình áp dụng tại từng thị trường, đồng thời nâng cao mức độ an toàn cho người sử dụng và kỹ thuật viên.
