Thị trường thang máy phát triển cùng tốc độ đô thị hóa và xây dựng hạ tầng, trong khi công nghệ tiếp tục mở rộng khả năng thiết kế, vận hành và cung cấp dịch vụ. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu đối với cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp: cập nhật tiêu chuẩn như thế nào và chuẩn bị năng lực gì để các yêu cầu kỹ thuật, nâng cao an toàn được thực hiện hiệu quả?
Đó là vấn đề xuyên suốt Hội thảo Thang máy Châu Á – Thái Bình Dương PALEA/VNEA 2026, do Hiệp hội Thang máy, Thang cuốn Châu Á – Thái Bình Dương (PALEA) phối hợp cùng Hiệp hội Thang máy Việt Nam (VNEA) tổ chức tại Khách sạn Sheraton Hà Nội, với sự bảo trợ truyền thông của Tạp chí Thang máy.
Hội thảo Thang máy Châu Á - Thái Bình Dương là sự kiện thường kỳ của tổ chức PALEA, nơi các chuyên gia hàng đầu trong khu vực và quốc tế cùng trao đổi chuyên sâu về các vấn đề tiêu chuẩn hoá, nâng cao quản lý an toàn đang định hình tương lai ngành thang máy khu vực và toàn cầu.
Chương trình kết nối đại diện cơ quan quản lý, tổ chức tiêu chuẩn, chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp, trao đổi về những thay đổi trong tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình triển khai dự kiến tại các quốc gia.
Phát biểu khai mạc, ông Triệu Việt Phương, Viện trưởng Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (VSQI), nhận định sự phát triển của công nghệ và quy mô thị trường đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an toàn, chất lượng và độ tin cậy của thang máy, thang cuốn.
“Tiêu chuẩn đóng vai trò nền tảng trong việc thống nhất các yêu cầu kỹ thuật, nâng cao chất lượng và bảo đảm an toàn trong toàn bộ vòng đời sản phẩm”, ông Phương nhấn mạnh.
Ông Triệu Việt Phương, Viện trưởng Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam phát biểu mở đầu Hội thảo Thang máy Châu Á Thái Bình Dương PALEA/VNEA 2026
Theo ông, tiêu chuẩn tạo cơ sở chung để kết nối nhà sản xuất, đơn vị thử nghiệm, tổ chức đánh giá sự phù hợp, cơ quan quản lý và các bên liên quan. Sự kết nối này góp phần thúc đẩy đổi mới công nghệ và phát triển thị trường theo hướng minh bạch, bền vững.
Với Việt Nam, việc hài hòa tiêu chuẩn quốc gia với tiêu chuẩn quốc tế và khu vực cần đi cùng khả năng áp dụng hiệu quả trong điều kiện thực tiễn. Trong lĩnh vực thang máy, thang cuốn, nghiên cứu, cập nhật và áp dụng bộ tiêu chuẩn ISO 8100 có ý nghĩa thiết thực đối với nâng cao an toàn và chất lượng.
Các xu hướng thang máy thông minh, tiết kiệm năng lượng và ứng dụng công nghệ số cũng đặt ra nhu cầu tiếp tục hoàn thiện giải pháp tiêu chuẩn hóa.
Ông Phương cho biết VSQI sẵn sàng tăng cường hợp tác với PALEA, VNEA và các đối tác quốc tế trong trao đổi chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực. Những trao đổi tại hội thảo được kỳ vọng cung cấp thông tin phục vụ quá trình hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam, đồng thời thúc đẩy các hoạt động hợp tác cụ thể giữa các bên.
ISO 8100: Hướng tới một nền tảng an toàn chung
Trong tham luận về Tiêu chuẩn EN ISO 8100-1/2:2026, ông Abhijit Dandekar, Chủ tịch PALEA, đặt quá trình chuyển đổi trong xu hướng hài hòa tiêu chuẩn thang máy trên phạm vi quốc tế.
Theo Chủ tịch PALEA, bộ tiêu chuẩn mới được xây dựng trên cơ sở phối hợp giữa CEN và ISO, hướng tới thay thế EN 81-20/50 và ISO 8100-1/2 phiên bản trước. Cách tiếp cận này giúp giảm sự trùng lặp trong xây dựng tiêu chuẩn, tạo thuận lợi cho các quốc gia tiếp nhận và chia sẻ kinh nghiệm cải thiện an toàn.
Thay đổi cũng mở rộng vai trò đóng góp của các thị trường ngoài châu Âu. Những yêu cầu và kinh nghiệm từ khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, trong đó có đóng góp của PALEA, được đưa vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn.
Ông Abhijit Dandekar, Chủ tịch Hiệp hội Thang máy, Thang cuốn Châu Á - Thái Bình Dương
Ở cấp độ kỹ thuật, EN ISO 8100-1/2:2026 bổ sung và điều chỉnh nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến thiết kế, vận hành và bảo trì: phương tiện treo ngoài cáp thép truyền thống; hoạt động của thiết bị cứu hộ tự động; tính năng và giám sát phanh máy kéo; và tiếp cận hố thang an toàn...
Một nội dung đáng chú ý là quy định đối với thang máy cáp kéo có diện tích cabin lớn hơn tương quan tải trọng thông thường. Theo tham luận, phương án này đi kèm các điều kiện bổ sung về thiết kế chịu tải, phát hiện quá tải và hạn chế chuyển động đi xuống khi quá tải. Việc mở rộng khả năng thiết kế vì vậy phải gắn với những biện pháp bảo vệ tương ứng.
Bộ tiêu chuẩn đồng thời làm rõ phạm vi áp dụng và tập trung vào các yêu cầu kỹ thuật có thể đo lường, kiểm chứng. Các yêu cầu liên quan đến công trình được tập hợp trong phụ lục riêng, hỗ trợ việc tiếp nhận tiêu chuẩn phù hợp với hệ thống quy định của từng quốc gia.
Về thời gian chuyển đổi, Chủ tịch PALEA cho biết giai đoạn chuyển tiếp đến tháng 7/2029. Tuy nhiên, thời điểm tiếp nhận và cách thức áp dụng tại từng thị trường khác nhau. Các mốc dự kiến trong khu vực cần được phân biệt với lộ trình chính thức do cơ quan có thẩm quyền của mỗi quốc gia ban hành.
Thị trường tăng trưởng, hệ thống tiêu chuẩn cần theo kịp
Từ góc nhìn trong nước, ông Dương Trường Giang, Trưởng Ban kỹ thuật Tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 178, chỉ ra mối liên hệ giữa tăng trưởng thị trường và nhu cầu hoàn thiện tiêu chuẩn.
Theo ông Dương Trường Giang, thị trường thang máy Việt Nam có quy mô khoảng 400–500 triệu USD mỗi năm, duy trì tốc độ tăng trưởng trên 10%. Động lực đến từ đô thị hóa, phát triển bất động sản, nhu cầu thang máy gia đình và thị trường bảo trì, hiện đại hóa thiết bị.
Ông Dương Trường Giang - Trưởng Ban kỹ thuật Tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 178 về thang máy, thang cuốn và băng tải chở người.
Tăng trưởng mở rộng cơ hội kinh doanh, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng, độ tin cậy và năng lực cung cấp dịch vụ. Với nhóm sản phẩm lắp ráp, nội địa hóa, lợi thế về chi phí và khả năng tùy chỉnh đi cùng thách thức về chất lượng chưa đồng đều giữa các nhà cung cấp và cạnh tranh về giá.
“Việc rà soát, cập nhật và bổ sung tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với thang máy, thang cuốn và băng tải chở người là nhiệm vụ cấp thiết và thường xuyên”, ông Dương Trường Giang nhấn mạnh.
Việt Nam hiện có hơn 30 tiêu chuẩn về thang máy, thang cuốn, chủ yếu liên quan đến thiết kế, lắp đặt và kiểm tra an toàn. Phần lớn được xây dựng trên cơ sở tham khảo, chấp nhận tiêu chuẩn EN và ISO. Khi nền tảng quốc tế tiếp tục thay đổi, việc rà soát hệ thống trong nước trở thành một yêu cầu để duy trì tính tương thích và đáp ứng nhu cầu thị trường.
Ông Dương Trường Giang cũng đề cập kế hoạch hoàn thiện tiêu chuẩn về yêu cầu chung đối với vận hành, bảo trì, sửa chữa và sử dụng trong năm 2026; đồng thời xây dựng các tiêu chuẩn cho sàn nâng và thiết bị nâng thẳng đứng phục vụ người bị hạn chế khả năng di chuyển trong năm 2027.
Những khoảng trống cần quan tâm cũng mở rộng cùng công nghệ. Bảo trì dự đoán, ứng dụng IoT, tích hợp với tòa nhà thông minh và thang máy tiết kiệm năng lượng đang đặt ra nhu cầu mới đối với hệ thống tiêu chuẩn.
Theo Trưởng Ban Kỹ thuật TCVN/TC 178, các ưu tiên thời gian tới gồm cập nhật tiêu chuẩn hiện hành, hoàn thiện yêu cầu về bảo trì và năng lực nhân sự, tăng cường khả năng thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp và chuẩn bị cho công nghệ mới. Quá trình này cần hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời tính đến đặc điểm của Việt Nam.
Toàn cảnh Hội thảo Thang máy Châu Á - Thái Bình Dương PALEA/VNEA 2026 tại Ha Nội
Kết nối tiêu chuẩn với an toàn trong thực tế
Bên cạnh thiết bị mới, hội thảo dành sự quan tâm đến các vấn đề nâng cao an toàn của hệ thống thang máy đang sử dụng. Trong phần tham luận về bảo trì và hiện đại hóa, ông Alvin Chen, Thư ký PALEA, đề cập các phương pháp, tiêu chuẩn giúp nhận diện thiếu hụt về an toàn và xác định giải pháp khắc phục, nâng cấp phù hợp.
Nội dung này nối tiếp bài toán chuyển đổi tiêu chuẩn: những tiến bộ kỹ thuật cần được chuyển thành khả năng đánh giá và cải thiện an toàn trong suốt vòng đời thiết bị, phục vụ cả người sử dụng, nhân viên dịch vụ và tổ chức kiểm định.
Chương trình còn có các cập nhật về quy định, tiêu chuẩn ISO 8100 - 32 về Lập kế hoạch và lựa chọn thang máy chở khách cho các công trình do ông Shrihari Vispute - thành viên Ban Điều hành PALEA ; đồng thời cập nhật những thay đổi trong tiêu chuẩn hoá và quản lý an toàn thang máy tại Trung Quốc của ông Mike Wang, đại diện Hiệp hội Thang máy Trung Quốc, và tại Hàn Quốc của bà Eunyoung Jung, đại diện Cơ quan An toàn Thang máy Hàn Quốc (KoELSA).
Từ tiêu chuẩn quốc tế đến nhu cầu trong nước, hội thảo đặt ra một yêu cầu chung: quá trình chuyển đổi cần đi cùng năng lực thực hiện.
Với Việt Nam, điều đó bao gồm sự phối hợp giữa xây dựng tiêu chuẩn, đào tạo nhân lực, thử nghiệm, kiểm định và nâng cao chất lượng dịch vụ - những yếu tố quyết định để tăng trưởng thị trường gắn với an toàn và độ tin cậy.
