Từ 1/3/2026, hải quan có quyền dừng thông quan nếu nghi ngờ hàng giả

Một trong những điểm mới đáng chú ý tại Thông tư số 06/2026/TT-BTC là bổ sung Điều 10a của Thông tư 13/2015/TT-BTC về quy định cơ chế hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục đối với lô hàng nghi ngờ giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hoặc sao chép lậu. Thông tư này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026.

Trước khi Thông tư số 06/2026/TT-BTC ra đời, cơ quan Hải quan thường ở thế bị động, chỉ hành động khi nhận được đơn đề nghị kèm theo các khoản bảo đảm từ phía doanh nghiệp. Báo cáo tổng kết thi hành cho thấy, hàng nghìn lô hàng giả mạo tinh vi đã thông quan trót lọt trước khi chủ sở hữu quyền kịp phát hiện hoặc hoàn thiện hồ sơ yêu cầu tạm dừng.

Thông tư số 06/2026/TT-BTC đã thay đổi hoàn toàn cục diện này bằng cách trao quyền trực tiếp cho đội trưởng hải quan nơi đăng ký tờ khai. Khi phát hiện các lô hàng có nghi ngờ giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hoặc sao chép lậu, đội trưởng hải quan có quyền ra quyết định tạm dừng ngay lập tức tại hiện trường.

Cụ thể, Điều 10a quy định, trong quá trình thực hiện các biện pháp kiểm tra, giám sát và kiểm soát hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu trí tuệ; qua phân tích cơ sở dữ liệu về sở hữu trí tuệ; trên cơ sở thông tin cung cấp từ các đơn vị nghiệp vụ hải quan, nếu có căn cứ rõ ràng nghi ngờ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là hàng hóa giả mạo về nhãn hiệu, hàng hoá giả mạo chỉ dẫn địa lý, hàng hóa sao chép lậu thì Đội trưởng Hải quan nơi đăng ký tờ khai ra Quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan.

Ngay sau khi ban hành quyết định, hải quan phải thông báo cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan hoặc người ủy quyền hợp pháp trong vòng 8 giờ làm việc kể từ khi ban hành Quyết định tạm dừng thủ tục hải quan, đồng thời kiểm tra thực tế hàng hóa để xác định vi phạm.

Trường hợp xác định là hàng giả hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cơ quan hải quan xử lý theo quy định; nếu có dấu hiệu hình sự sẽ chuyển cơ quan chức năng điều tra.

Ngoài ra, Thông tư số 06/2026/TT-BTC cũng đưa ra quy định về trách nhiệm bồi thường tại khoản 5, Điều 10a đối với cơ quan hải quan trong việc tạm dừng thông quan không đúng.

Quy định nêu rõ, trường hợp chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan không đúng, gây thiệt hại cho chủ hàng, cơ quan hải quan ra quyết định tạm dừng trong thời hạn 10 ngày làm việc phải bồi thường thiệt hại cho chủ hàng và thanh toán các chi phí phát sinh bao gồm phí lưu kho, bãi, xếp dỡ, bảo quản hàng hóa theo quy định.

*Hàng quá cảnh, tạm nhập tái xuất được Hải quan TP.HCM giữ kiểm tra vì nghi vấn*

Thông tư cũng chuẩn hóa quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ đề nghị bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, quy định rõ thời hạn 20 ngày làm việc để Cục Hải quan xem xét, chấp nhận hoặc từ chối hồ sơ, đồng thời bổ sung các trường hợp từ chối tiếp nhận nhằm hạn chế hồ sơ không hợp lệ.

Đáng chú ý, hồ sơ đề nghị kiểm tra, giám sát được thực hiện chủ yếu qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, chỉ tiếp nhận hồ sơ giấy khi hệ thống gặp sự cố, phù hợp với Luật Giao dịch điện tử và định hướng số hóa thủ tục hành chính.

Một điểm mới khác là bổ sung quy định kiểm tra, giám sát hàng hóa liên quan quyền sở hữu trí tuệ trong thương mại điện tử, áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro. Với các lô hàng giao dịch online có dấu hiệu giả mạo, hải quan sẽ áp dụng ngay quy trình tạm dừng thủ tục tương tự hàng hóa truyền thống.

Thông tư cũng đồng loạt cập nhật hệ thống thuật ngữ, thẩm quyền và tên gọi tổ chức theo mô hình mới của ngành Hải quan, thay thế “Tổng cục Hải quan” bằng “Cục Hải quan”, “Cục Hải quan tỉnh, thành phố” bằng “Chi cục Hải quan khu vực”, bảo đảm thống nhất trong thực thi.

Thông tư số 06/2026/TT-BTC bổ sung Điều 10a sau Điều 10 của Thông tư 13/2015/TT-BTC như sau:

1. Trong quá trình thực hiện các biện pháp kiểm tra, giám sát và kiểm soát hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu trí tuệ; qua phân tích cơ sở dữ liệu về sở hữu trí tuệ; trên cơ sở thông tin cung cấp từ các đơn vị nghiệp vụ hải quan, nếu có căn cứ rõ ràng nghi ngờ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là hàng hóa giả mạo về nhãn hiệu, hàng hoá giả mạo chỉ dẫn địa lý, hàng hóa sao chép lậu thì Đội trưởng Hải quan nơi đăng ký tờ khai ra Quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan theo mẫu số 10 Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư này.

2. Hải quan nơi đăng ký tờ khai thông báo cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan hoặc người ủy quyền hợp pháp trong vòng 08 giờ làm việc kể từ khi ban hành Quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan theo thông tin liên hệ trong hồ sơ chấp nhận và tổ chức, cá nhân có liên quan thông qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.

Trường hợp Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan gặp sự cố hoặc chưa đáp ứng, Hải quan nơi đăng ký tờ khai thông báo bằng văn bản cho các bên có liên quan.

3. Thời hạn tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hoá giả mạo nhãn hiệu, hàng hoá giả mạo chỉ dẫn địa lý thực hiện theo quy định tại khoản 3 Điều 103 Nghị định số 65/2023/NĐ-CP ngày 28 tháng 03 năm 2023 và đối với hàng hóa sao chép lậu thực hiện theo quy định tại khoản 3 Điều 89 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 2023.

4. Ngay sau khi ban hành Quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan, hải quan nơi đăng ký tờ khai thực hiện kiểm tra thực tế hàng hóa để xác định vi phạm và xử lý như sau: a) Trường hợp không có vi phạm thì tiếp tục làm thủ tục hải quan theo quy định tại Điều 11 Thông tư này. b) Trường hợp cơ quan hải quan xác định hàng hoá bị tạm dừng là hàng hoá giả mạo nhãn hiệu, hàng hoá giả mạo chỉ dẫn địa lý, hàng hóa sao chép lậu thì xử lý theo quy định của pháp luật. Trường hợp xác định hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm theo quy định tại Bộ luật Hình sự, cơ quan hải quan chuyển giao cho cơ quan có thẩm quyền để tiến hành điều tra, khởi tố theo quy định của pháp luật.

c) Trường hợp chưa đủ cơ sở xác định hành vi vi phạm thì Hải quan nơi đăng ký tờ khai tiên hành các công việc sau:

c.1) Gửi hình ảnh đầy đủ về hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan hoặc người ủy quyền hợp pháp (nếu có thông tin liên hệ);

c.2) Yêu cầu người nhập khẩu hoặc người xuất khẩu hoặc chủ thể quyền đối với nhãn hiệu hoặc chi dẫn địa lý; chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan hoặc người ủy quyền hợp pháp (nếu có thông tin liên hệ) cung cấp tài liệu có liên quan 7 đến hàng hóa (catalog, kết luận giám định, tài liệu từ nước ngoài, kết quả xử lý các vụ việc tương tự...); c.3) Đề nghị các tổ chức, cá nhân có liên quan lấy mẫu để giám định theo quy định tại Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 được sửa đổi, bổ sung theo quy định tại khoản 26 Điều 1 Luật số 36/2009/QH12, khoản 78 Điều 1 Luật số 07/2022/QH15. Thủ tục lấy mẫu, kỹ thuật lấy mẫu, nơi lưu mẫu, thời gian lưu mẫu của hàng hóa thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Tài chính (nếu cần thiết);

c.4) Trường hợp phải phối hợp, trao đổi với các cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp, quyền tác giả, quyền liên quan khi có phát sinh tranh chấp, khiếu nại về chủ thể quyền; khả năng bảo hộ; phạm vi bảo hộ quyền sở hữu đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý hoặc quyền tác giả, quyền liên quan; thầm quyền xử lý hành vi vi phạm thì căn cứ văn bản trả lời của các cơ quan quản lý nhà nước để xử lý theo quy định.

d) Trường hợp người nộp đơn khởi kiện dân sự, cơ quan hải quan thực hiện theo ý kiến của Tòa án;

đ) Báo cáo Chỉ cục Hải quan khu vực phụ trách trực tiếp và Cục Hải quan để chỉ đạo giải quyết kịp thời đối với những vụ việc vượt thẩm quyền.

5. Trường hợp chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan không đúng, gây thiệt hại cho chủ hàng, cơ quan hải quan ra quyết định tạm dừng trong thời hạn 10 ngày làm việc phải bồi thường thiệt hại cho chủ hàng và thanh toán các chi phí phát sinh bao gồm phí lưu kho, bãi, xếp dỡ, bảo quản hàng hóa theo quy định.

6. Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày ra quyết định áp dụng biện pháp hành chính để xử lý đối với hàng hóa giả mạo về nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và hàng hóa sao chép lậu theo quy định tại khoản 1 Điều 216 Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, cơ quan hải quan nơi ban hành Quyết định xử lý vi phạm có văn bản thông báo cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền hợp pháp các thông tin sau: tên và địa chỉ của người gửi hàng; nhà xuất khẩu, người nhận hàng hoặc nhà nhập khẩu; bản mô tả hàng hóa; số lượng hàng hóa; nước xuất xứ của hàng hóa nếu biết.”