Thương vụ Kone – TK Elevator: Khi châu Âu tìm kiếm ‘nhà vô địch’

Trong nhiều thập kỷ, các quy định chống độc quyền của Liên minh châu Âu (Brussels’ antitrust rules) đóng vai trò như một “lằn ranh đỏ” đối với các thương vụ sáp nhập quy mô lớn.

Chính những quy định này từng khiến một nỗ lực tạo ra tập đoàn thang máy lớn nhất thế giới bị đổ vỡ trong quá khứ. Với Kone, đây đã là lần thứ hai trong vòng 6 năm tập đoàn Phần Lan tìm cách thâu tóm TKE, sau khi phải rút khỏi đề xuất 17 tỷ euro trước đó do lo ngại không vượt qua được rào cản chống độc quyền. Sau đó, TKE đã được các quỹ Advent và Cinven mua lại.

Theo Reuters, các nguồn tin am hiểu thương vụ cho biết EU đang xem xét cải tổ quy định sáp nhập, theo hướng cho phép doanh nghiệp có thêm dư địa để thực hiện các thương vụ quy mô lớn trong khu vực. Mục tiêu là giúp các công ty châu Âu đạt quy mô đủ lớn để cạnh tranh với các tập đoàn Mỹ và châu Á.

Tạo dựng “tầng lớp dẫn đầu toàn cầu”

Phản hồi về thông báo thương vụ giữa Kone và TKE - nếu được phê duyệt sẽ đưa công ty hợp nhất trở thành nhà sản xuất thang máy và thang cuốn số một thế giới xét theo giá trị thị trường – Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo cho rằng châu Âu cần nhiều doanh nghiệp hơn trong “tầng lớp dẫn đầu toàn cầu”.

Chuyên gia phân tích cổ phiếu của Danske Bank, Panu Laitinmaki, cho biết ông tin rằng thương vụ sẽ nhận được các phê duyệt cần thiết, nhưng cũng như nhiều nhà phân tích khác, ông dự đoán Kone có thể sẽ phải bán một số hoạt động tại châu Âu để đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý.

“Lập trường của EU đối với các thương vụ sáp nhập lớn trong khu vực dường như đang thay đổi, và tôi thấy cơ hội để thương vụ này được thông qua hiện nay cao hơn so với vài năm trước,” ông nói.

Khi được đề nghị bình luận, một người phát ngôn của Ủy ban châu Âu cho biết thương vụ đề xuất này chưa được thông báo chính thức, và trách nhiệm thực hiện việc này thuộc về các doanh nghiệp đối với các giao dịch sáp nhập có yếu tố thuộc phạm vi EU.

Theo các đề xuất của EU, doanh nghiệp sẽ có thể bảo vệ các thương vụ của mình bằng cách đưa ra các lợi ích về phát triển bền vững, khả năng chống chịu, đầu tư và đổi mới, nhằm cân bằng với trọng tâm truyền thống của cơ quan quản lý là tác động đến người tiêu dùng và cạnh tranh.

Một thương vụ sáp nhập giữa Kone và TKE sẽ tạo ra một công ty có doanh thu khoảng 20 tỷ euro mỗi năm, hơn 100.000 nhân viên trên toàn cầu và giá trị thị trường xấp xỉ 49 tỷ euro (theo tính toán của Reuters). Quy mô này sẽ giúp công ty vượt xa Schindler (36 tỷ USD) và Otis của Mỹ (gần 30 tỷ USD).

Thương vụ cũng sẽ củng cố sự hiện diện của Kone tại châu Mỹ – nơi TKE có thế mạnh hơn – đồng thời mang lại khoảng 700 triệu euro tiết kiệm chi phí mỗi năm.

Rào cản chống độc quyền vẫn hiện hữu

Dù triển vọng chính sách có phần “dễ thở” hơn, những lo ngại về tác động tới người tiêu dùng vẫn được dự báo sẽ khiến thương vụ phải chịu sự giám sát chống độc quyền kéo dài của EU, bởi nó có thể làm giảm số lượng đối thủ cạnh tranh tại châu Âu từ bốn xuống còn ba – điều mà đối thủ Thụy Sĩ Schindler đã tuyên bố sẽ phản đối.

Ngoài ra, các biện pháp mới có thể chưa kịp có hiệu lực để áp dụng cho thương vụ này.

Trong buổi công bố thương vụ hôm thứ Tư tuần trước (ngày 29/4/2026), CEO của Kone, Philippe Delorme, cho biết ông tin tưởng công ty sẽ nhận được đầy đủ các phê duyệt cần thiết thông qua hợp tác với cơ quan quản lý, nhưng từ chối chia sẻ chi tiết về khả năng phải đưa ra các biện pháp khắc phục.

Các nhà phân tích của Kepler cho rằng đặc thù của ngành khiến việc xem xét theo từng thị trường và từng mảng hoạt động (lắp đặt mới, hiện đại hoá và bảo trì) là khó tránh khỏi, đồng thời cần có sự chấp thuận của cơ quan quản lý tại Mỹ, Anh và các khu vực khác.

Theo Kepler, một cuộc điều tra giai đoạn 2 – tức cuộc điều tra toàn diện cho thấy những lo ngại sâu sắc hơn về cạnh tranh và thường đòi hỏi các biện pháp khắc phục – là rất có khả năng xảy ra.

Khi phân tích tác động tiềm tàng của thương vụ đến lợi nhuận, Citi đã đưa ra kịch bản trong đó thực thể hợp nhất có thể phải bán hoạt động tại Đức cùng các tài sản khác tại châu Âu với tổng doanh thu khoảng 500 triệu euro.

Các nhà phân tích cũng cho rằng châu Âu không phải là khu vực duy nhất gây lo ngại. Các cơ quan quản lý tại Mỹ, Anh và nhiều quốc gia khác cũng sẽ tham gia xem xét, có thể yêu cầu các biện pháp thoái vốn tương tự.

“Các cuộc rà soát tiềm năng cũng có thể được thực hiện theo từng quốc gia, và có thể yêu cầu thoái vốn ở quy mô phù hợp,” Kulwinder Rajpal của AlphaValue nhận định.

Lo ngại từ phía người lao động

Bên cạnh các rào cản pháp lý, thương vụ cũng vấp phải phản ứng từ đại diện người lao động tại TKE.

Ông Knut Giesler, Phó Chủ tịch Hội đồng giám sát TKE và là đại diện của công đoàn IG Metall, bày tỏ “sự thất vọng sâu sắc” trước thông báo này. Ông cho rằng việc không thông báo trước cho đại diện lao động là một “sự vi phạm niềm tin”.

TKE hiện có hơn 50.000 nhân viên trên toàn cầu, và thương vụ đã làm dấy lên lo ngại về khả năng cắt giảm việc làm. IG Metall đã yêu cầu triệu tập một cuộc họp bất thường của Hội đồng giám sát trong vòng 7 ngày để làm rõ các bước tiếp theo.

Một người phát ngôn của TKE cho biết công ty và các chủ sở hữu đang thảo luận với IG Metall và hội đồng người lao động, đồng thời nhấn mạnh các bên “nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với người lao động của TKE và rất coi trọng những quan ngại của người lao động cũng như các đại diện của họ.”

Phép thử cho chính sách cạnh tranh EU

Kone cho biết họ kỳ vọng thương vụ có thể hoàn tất sớm nhất vào quý II năm 2027, tùy thuộc vào việc được phê duyệt – một mốc thời gian mà chuyên gia phân tích Aapeli Pursimo của Inderes cho là khá lạc quan.

Thương vụ Kone – TKE không chỉ là câu chuyện mua bán – sáp nhập đơn thuần, mà còn phản ánh một bước chuyển quan trọng trong chiến lược công nghiệp của châu Âu.

Giữa bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, câu hỏi đặt ra: liệu EU sẽ tiếp tục ưu tiên bảo vệ cạnh tranh nội khối, hay sẵn sàng “nới tay” để tạo ra những tập đoàn đủ lớn mang tầm vóc toàn cầu?

Câu trả lời cho thương vụ này có thể sẽ định hình lại cục diện ngành thang máy – không chỉ tại châu Âu, mà trên toàn thế giới.