Một triệu căn nhà ở xã hội: Cơ hội cho ngành thang máy

Dư địa phát triển từ hàng trăm nghìn căn hộ

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến hết tháng 7/2026, cả nước có 875 dự án nhà ở xã hội với tổng quy mô 773.457 căn. Trong đó, 197.805 căn đã hoàn thành, 270.409 căn đang xây dựng và 305.243 căn đã được chấp thuận chủ trương đầu tư.

Quy mô dự án trên cho thấy nhu cầu đáng kể về lắp đặt thiết bị mới và dịch vụ thang máy.  Với những công trình đã đưa vào sử dụng, nhu cầu chuyển sang bảo trì, kiểm định, sửa chữa và thay thế linh kiện.

Đề án đầu tư xây dựng ít nhất một triệu căn hộ nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021–2030 được phê duyệt tại Quyết định 338/QĐ-TTg ngày 3/4/2023. Nghị quyết 07/NQ-CP ngày 12/1/2026 tiếp tục giao chỉ tiêu cho các địa phương, riêng năm 2026 phải hoàn thành 158.723 căn.

Đối với doanh nghiệp thang máy, cơ hội cụ thể cần được xác định từ thiết kế và tiến độ mua sắm của từng công trình. Một dự án đang xây dựng có thể đã lựa chọn nhà cung cấp thiết bị; dự án mới được chấp thuận chủ trương đầu tư vẫn cần thời gian để hoàn tất thủ tục và triển khai.

Nhu cầu lắp đặt mới rộng mở

Số lượng thang máy trong chung cư phải đáp ứng đồng thời yêu cầu về chiều cao và quy mô phục vụ. Theo mục 2.4.1 QCVN 04:2021/BXD về Nhà chung cư, chung cư từ 5 tầng phải có tối thiểu một thang, từ 10 tầng phải có tối thiểu hai thang và bảo đảm lưu lượng sử dụng theo tiêu chuẩn được lựa chọn áp dụng.

Mục 2.4.2 quy định tối thiểu một thang cho 200 người cư trú, không kể người ở tầng trệt; nếu tính theo số căn hộ, cần tối thiểu một thang cho 70 căn. Chung cư có thang máy còn phải có ít nhất một thang chuyên dụng với kích thước thông thủy cabin đáp ứng vận chuyển băng ca cấp cứu, theo chú thích tại mục 2.4.1.

Trên cơ sở các yêu cầu này, phương án thiết kế cần tính đến số tầng, số người sử dụng, lưu lượng giờ cao điểm, tải trọng, tốc độ và thời gian đóng mở cửa. Cùng một số lượng căn hộ, cách bố trí thành nhiều tòa hoặc nhiều nhóm thang khác nhau có thể dẫn tới nhu cầu thiết bị khác nhau.

Khả năng phục vụ khi một thang dừng để bảo trì, sửa chữa cũng cần được xem xét. Nếu chỉ đánh giá trong điều kiện tất cả thiết bị cùng hoạt động, phương án có thể chưa phản ánh đầy đủ thời gian chờ và mức độ bất tiện mà cư dân gặp phải khi xảy ra sự cố.

Nếu lấy tỷ lệ một thang máy phục vụ 70 căn hộ theo QCVN 04:2021/BXD, mục tiêu 1.073.845 căn nhà ở xã hội giai đoạn 2025 - 2030 tương ứng nhu cầu sơ bộ khoảng 15.341 thang máy. Xét riêng tổng chỉ tiêu 973.471 căn trong riêng giai đoạn 2026–2030, quy mô tương ứng trong giai đoạn tới khoảng 13.907 thang.

Thiết kế tiếp cận là một yêu cầu cần tính ngay từ đầu. Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), Việt Nam được dự báo chuyển từ giai đoạn già hóa dân số sang dân số già vào năm 2036. Với những khu nhà ở được khai thác lâu dài, khả năng sử dụng thuận tiện của người cao tuổi và người đi xe lăn cần được tính trong phương án thang máy từ khi xây dựng.

Thị trường dịch vụ thang máy phát triển

Ước tính khoảng 13.900 thang máy cho chương trình nhà ở xã hội giai đoạn 2026–2030 cho thấy nhu cầu lớn về lắp đặt, kiểm định, bảo trì, cứu hộ, sửa chữa và cung ứng phụ tùng.

Nhu cầu dịch vụ không kết thúc khi công trình được bàn giao. Trong suốt thời gian khai thác, thiết bị phải được bảo trì, kiểm định và sửa chữa; các bộ phận hao mòn cần được thay thế, còn thang máy cũ có thể phải cải tạo hoặc hiện đại hóa.

Đối với nhà ở xã hội, những chi phí này cuối cùng được phân bổ vào phí quản lý và chi phí sinh hoạt của cư dân. Một phương án thiết kế thiếu lưu lượng, thiết bị khó tìm phụ tùng hoặc chi phí bảo trì cao có thể trở thành gánh nặng lâu dài sau khi dự án đi vào vận hành.

Đối với nhà ở xã hội, lựa chọn thang máy cũng cần đặt trong bài toán chi phí mà cư dân phải chi trả sau khi nhận nhà. Ngoài giá thiết bị và lắp đặt, các khoản cần đánh giá gồm điện năng, bảo trì, kiểm định, sửa chữa và thay thế linh kiện.

Chủ đầu tư nên yêu cầu nhà cung cấp làm rõ các chi phí này ngay khi lựa chọn phương án. Hồ sơ chào giá cần thể hiện phạm vi bảo hành, công việc nằm trong phí bảo trì, hạng mục tính riêng, thời gian đáp ứng sự cố và khả năng cung cấp phụ tùng.

Một mức giá mua thấp sẽ khó mang lại lợi ích lâu dài nếu đi kèm chi phí thay linh kiện cao hoặc thời gian dừng thang kéo dài vì chờ phụ tùng.

Tiêu chuẩn trong thiết kế, lựa chọn và quản lý thang máy cho công trình

Các yêu cầu an toàn đối với thang máy phải được áp dụng thống nhất, không phân biệt nhà ở xã hội hay nhà ở thương mại. Điều cần bổ sung không phải là một bộ tiêu chuẩn an toàn thấp hơn, mà là hướng dẫn thiết kế, lựa chọn và quản lý thang máy phù hợp với đặc điểm của nhà ở xã hội.

Hướng dẫn này nên tập trung vào tính toán giao thông đứng; số lượng, tải trọng và tốc độ thang; khả năng tiếp cận; yêu cầu vận chuyển băng ca; độ bền của các bộ phận có tần suất hoạt động cao; hiệu quả năng lượng; khả năng cung ứng phụ tùng; thời gian cứu hộ, sửa chữa; điều kiện bảo trì và tổng chi phí vòng đời.

Hiệp hội Thang máy Việt Nam có thể đề xuất và phối hợp với cơ quan quản lý, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, doanh nghiệp thang máy, tổ chức kiểm định và đại diện người sử dụng để xây dựng hướng dẫn này. Hồ sơ kỹ thuật, lịch sử kiểm định, bảo trì và sửa chữa cũng cần được bàn giao, cập nhật trong suốt quá trình khai thác.

Quy mô của chương trình nhà ở xã hội mở ra nhu cầu lớn đối với ngành thang máy. Tuy nhiên, giá trị quan trọng nhất không nằm ở số thiết bị được bán ra, mà ở khả năng bảo đảm việc đi lại an toàn, thuận tiện và ổn định cho cư dân trong suốt thời gian công trình được sử dụng.