Dự án Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng và cơ hội tạo dựng điểm nhấn kiến trúc đô thị đặc trưng của Thủ đô

Tháng 12/2025, Dự án đầu tư Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng trên địa bàn thành phố Hà Nội được chính thức khởi động có thể xem là cơ hội lớn nhằm tái cấu trúc không gian phát triển đô thị dọc hai bên sông Hồng, đồng thời tăng cường kết nối giao thông, cải thiện cảnh quan, bảo đảm phòng chống thiên tai và khai thác hiệu quả quỹ đất ven sông và đặc biệt là tạo dựng các điểm nhấn kiến trúc đặc trưng mới.

MỘT TRỤC ĐẠI LỘ CẢNH QUAN ĐÔ THỊ QUAN TRỌNG

Có vị trí xây dựng Nằm trên khu vực dọc sông Hồng từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, thuộc địa giới hành chính của 19 xã, phường của thành phố Hà Nội, Mục tiêu đầu tư xây dựng Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định để phát triển hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông, thúc đẩy phát triển không gian đô thị dọc hai bên bờ sông, tạo nên không gian đô thị dọc hai bên bờ sông Hồng, phù hợp với định hướng phát triển bền vững, nâng cao chất lượng đô thị trung tâm Thủ đô, phù hợp với tinh thần các Nghị quyết 15-NQ/TW năm 2022 về phương hướng phát triển Thủ đô Hà Nội, Nghị quyết 68-NQ/TW năm 2025 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 59-NQ/TW, ngày 24/1/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới của Bộ Chính trị.

Với tổng mức đầu tư Khoảng 855.000 tỷ đồng (theo báo cáo của Ủy ban nhân dân Thành phố), quy mô diện tích nghiên cứu thực hiện dự án khoảng 11.000 ha bao gồm Trục đại lộ giao thông khoảng 80 km; Công viên cảnh quan, vui chơi giải trí khoảng 3.300 ha; Giải phóng mặt bằng để tái thiết đô thị khoảng 2.100 ha.

Dự kiến tổng thể dự án sẽ bao gồm 4 dự án thành phần độc lập. Trong đó, dự án thành phần độc lập đầu tiên là Tên dự án thành phần độc lập ban đầu là đầu tư xây dựng công viên công cộng phường Phú Thượng tại khu vực ngõ 148 An Dương Vương (điểm đất công do UBND phường Phú Thượng quản lý) với quy mô tổng diện tích dự án khoảng 02 ha, vốn đầu tư sơ bộ khoảng 670 tỷ đồng.

Dù đã được khởi công từ sớm ngày 19/12/2025, nhưng hiện nay quy hoạch tổng thể trục đại lộ cảnh quan sông Hồng vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và phê duyệt. Mới đây, TP Hà Nội đã có 02 phương án vị trí, hướng tuyến Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng. Trong đó, phương án 2 được ưu tiên đề xuất với định hướng tuyến đường chủ yếu đi song song và bám sát hệ thống đê hiện hữu, nhằm tận dụng hạ tầng sẵn có và hạn chế tối đa công tác phá vỡ hoặc phải xây dựng đê mới.

Về tổng thể, có thể đánh giá dự án Đầu tư xây dựng Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng là một dự án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang tầm vóc chiến lược đối với sự phát triển lâu dài của Thủ đô bởi sở hữu cả các giá trị đặc hữu về địa hình và cảnh quan ven sông Hồng đặc trưng cũng như các giá trị văn hoá lịch sử của các vùng đất ven sông gắn với Hà Nội – Thăng Long – Đông Đô đậm nét.

Do vậy, trong quá trình quy hoạch và đầu tư xây dựng trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng, cần nghiên cứu kiến tạo một cách rõ nét những điểm nhấn kiến trúc cảnh quan xứng tầm cho đô thị, quy hoạch trục đại lộ cảnh quan sông Hồng cần được thực hiệnvới các mục tiêu kiến tạo điểm nhấn kiến trúc cho cảnh quan đô thị Hà Nội trong tương lai.

TẦM NHÌN KIẾN TẠO GIÁ TRỊ ĐIỂM NHẤN TRỤC ĐẠI LỘ CẢNH QUAN SÔNG HỒNG CHO THỦ ĐÔ HÀ NỘI

Về mặt khái niệm, thời gian qua, trên thế giới vẫn tồn tại nhiều cách hiểu, cũng như quan điểm đánh giá khác nhau về khái niệm điểm nhấn kiến trúc cảnh quan đô thị. Tuy nhiên, trong giai đoạn và bối cảnh phát triển của thủ đô Hà Nội hiện nay, khái niệm điểm nhấn kiến trúc đô thị ngoài cách hiểu gắn với các công trình kiến trúc bề thế và có độ cao vượt trội tạo ra như thông thường, mà cần được mở rộng để được hiểu là các cấu trúc không gian đặc trưng, có sức hút và sức tỏa đặc biệt, được tạo ra bởi các giá trị bản sắc kiến trúc cũ hoặc những dấu ấn lịch sử và văn hóa, có vai trò quan trọng trong việc tạo dựng hình ảnh và hồn sắc cho đô thị.

Hoặc cũng có thể là những không gian đô thị được thiết lập mới, có quần thể hoặc phức hợp kiến trúc tầm cỡ bao quanh, có sức thu hút cộng đồng trong những hoạt động đa dạng, trở thành không những trung tâm điểm trong đô thị mà còn là điểm đến cho cư dân đô thị và khách du lịch. [1]

Với riêng thủ đô Hà Nội, sông Hồng không chỉ là một dòng sông đơn thuần. Mà từ báo đời luôn được nhiều thế hệ người dân xem dòng sông cái, khởi nguyên của Thăng Long –Đông Đô - Hà Nội, là trục văn hóa - lịch sử - tâm linh – sinh tồn, đã nuôi dưỡng cả một vùng đô thị và châu thổ trong nhiều thế kỷ.

Nhưng thực tế phát triển đô thị Hà Nội trong nhiều giai đoạn trước đây chủ yếu định hướng các khu vực trung tâm luôn được định hướng lùi sâu vào vùng đất bằng phẳng phía bờ trái của dòng sông. Do đó, chưa thể làm rõ vai trò dòng sông thành một trong những “động mạch chủ”, trục cảnh quan lớn cho sự phát triển bản sắc, tính nhận diện, động lực phát triển kinh tế xã hội đô thị và quốc gia thông qua các hệ thống điểm nhấn kiến trúc cảnh quan của đô thị.

Với quan điểm như trên việc triển khai quy hoạch và đầu tư xây dựng kiến tạo các điểm nhấn kiến trúc cho thủ đô Hà Nội tại dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng cần được triển khai dựa trên các trụ cột chính bao gồm:

(1) Tuyến điểm nhấn: quy hoạch phát triển cảnh quan 2 bên bờ sông thành hệ thống tuyến điểm nhấn với trường nhìn kéo dài và rộng mở, tạo phần nền cảnh chuyển tiếp hấp dẫn với cư dân và khách du lịch di chuyển dọc theo trực tuyến với kiến trúc cảnh quan khu vực trung tâm đô thị. Kèm theo đó có thể là các công trình điểm nhấn theo tuyến như hệ thống đường sắt monorail trên cao, các cầu cạn (skywalk) và công viên điêu khắc. Trong đó, mỗi nhà ga đường sắt hay cây cầu cạn được nghiên cứu thiết kế có tính nhận diện đặc trưng đóng vai trò như là những tác phẩm kiến trúc biểu tượng.

(2) Không gian sinh thái đặc trưng: trong đó, tận dụng các ưu thế về địa hình tự nhiên, lấy hồ nước và không gian cây xanh làm hệ thống xương sống cho kiến trúc cảnh quan. Trong đó, hệ thống mặt nước sông Hồng và các vùng bãi sông chuyển tiếp (bãi giữa, bãi ven sông…) là những điểm nhấn thiên nhiên cốt lõi, phải được tuyệt đối tôn trọng và giữ gìn. Kèm theo đó là việc phát triển kiến tạo nên các không gian cây xanh có mật độ và tính nhận diện đặc trưng cao dưới mô hình các không gian công viên cây xanh sinh thái ven sông.

(3) Công trình kiến trúc điểm nhấn: thiết kế quy hoạch và bố trí các công trình kiến trúc có giá trị đặc trưng không chỉ là chiều cao mà còn nêu bật được các giá trị văn kiến trúc đặc trưng của đô thị, nhưng không dừng lại ở việc sao chép mà còn là thể hiện sự kế thừa và phát triển chuyển hóa tiếp nối của bản sắc kiến trúc vào ngôn ngữ kiến trúc hiện đại của đô thị thời kỳ công nghiệp hoá và hiện đại hoá.

(4) Sự hội nhập và sáng tạo: Cần thể hiện rõ sự hội nhập về văn hoá kiến trúc của thủ đô với khu vực và thế giới thông qua nhiều hình thức tổ chức không gian và trang trí trong nhà và ngoài trời đa dạng. Kinh nghiệm tạo dựng các điểm nhấn check - in thu hút giới trẻ và khách tham quan với hệ thống tượng phù điêu, tranh hoành tráng ngoài trời gắn với các giá trị văn hoá lịch sử kiến trúc đặc trưng tại nhiều quốc gia phát triển đi trước trên thế giới có thể là những bài học thú vị.

KẾT LUẬN

Thủ đô Hà Nội đang trong giai đoạn hội nhập và phát triển hiện nay có nhiều thuận lợi lớn để tạo dựng các giá trị điểm nhấn kiến trúc cảnh quan đô thị, đặc biệt khi dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được khởi động lần này.

Cùng với các cơ hội để bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc kiến trúc, gia tăng tính nhận diện của đô thị trong xu thế hội nhập về văn hoá, kinh tế , xã hội với khu vực và quốc tế, cũng như tạo phát triển nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, dự án cũng là cơ hội để thiết lập đồng không chỉ là các điểm nhấn kiến trúc ấn tượng đơn lẻ, manh mún mà còn có thể được tổ chức thiết kế quy hoạch theo các hệ thống kết nối cơ hữu và liên hoàn ở nhiều cấp đô thị quy mô như tuyến trục dài.

Các nội dung truyền tải cũng không chỉ dừng lại ở một số các giá trị về văn hoá truyền thống mà cần có sự kết hợp vừa bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc cảnh quan truyền thống, môi trường sinh thái cảnh quan và hội nhập sáng tạo đầy hấp dẫn cư dân và khác du lịch tham quan.