Tổ chức hệ thống thang máy trong bệnh viện cao tầng

THANG MÁY – THIẾT BỊ KHÓ KIẾM TRONG KIẾN TRÚC BỆNH VIỆN CŨ

Khi nhắc đến công trình bệnh viện trong quá khứ, đa số mọi người đều nghĩ đến những công trình kiến trúc có ngôn ngữ kiến trúc khô cứng, chủ yếu với màu sắc trắng đơn điệu, chiều cao tương đối thấp (thường chỉ từ 03 – 05 tầng) nhưng đón vai trò rất quan trọng trong việc chăm sóc sức khoẻ, cứu chữa, đảm bảo tính mạng cho các bệnh nhân.

Do một số nguyên nhân khách quan và chủ quan như chiều cao thấp, hạn chế về nguồn lực đầu tư nên trong thời gian trước đây, trừ một số bệnh viện cao cấp tuyến trung ương như Bệnh viện Việt Xô, Bệnh viện Quân Y 108…, còn lại rất ít bệnh viện được lắp đặt hệ thống thang máy. Thay vào đó, việc di chuyển của người sử dụng chủ yếu bằng hệ thống thang bộ, còn việc vận chuyển trang thiết bị và băng ca và xe lăn cho người bệnh nặng chủ yếu bằng hệ hành lang dốc.

Cấu trúc khối nhà 5 tầng cũ và cầu thang bộ, hành lang đường dốc phục vụ đẩy băng ca và xe lăn của bệnh nhân nặng tại Bệnh viện phụ sản Hà Nội (nguồn ảnh: tác giả)

Hiện nay, trong bối cảnh nhu cầu và yêu cầu gia tăng chất lượng khám chữa bệnh ngành y tế, kiến trúc và giải pháp tổ chức không gian bệnh viện cũng có nhiều đổi mới quan trọng, đặc biệt là nguồn lực dành cho đầu tư xây dựng và trang thiết bị cũng dồi dào và sẵn có hơn, trong quá trình cải tạo và xây mới các công trình bệnh viện, ngày càng có nhiều hệ thống thang máy được thiết kế và lắp đặt đồng bộ mang đến nhiều giá trị tiện ích sử dụng an toàn mới, có thể thay thế toàn bộ hệ thống hàng lang đường dốc, cầu thang bộ trước đây.

Theo tiêu chuẩn thiết kế bệnh viện đa khoa TCVN 4470 : 2012, áp dụng cho các bệnh viện có quy mô trên 500 giường, việc thiết kế, xây dựng bệnh viện đa khoa ngoài đạt được các tiêu chí chung về khám chữa bệnh còn cần phải đạt được một số các tiêu chí đặc thù như:

Thiết kế, xây dựng Bệnh viện phải đảm bảo cho người khuyết tật tiếp cận sử dụng, đảm bảo an toàn sinh mạng và sức khỏe cho người sử dụng và cộng đồng.

Cấu trúc của bệnh viện tùy thuộc vào quy mô và chuyên môn hóa, thông thường, một bệnh viện đa khoa sẽ bao gồm 19 các khoa phòng tiêu biểu như: Khoa Khám bệnh đa khoa và điều trị ngoại trú; Khoa Nội; Khoa Ngoại; Khoa Phụ sản; Khoa Nhi; Khoa Truyền nhiễm…. Tuy nhiên, việc bố trí mặt bằng các khoa phòng trên tổng mặt bằng công trình phải đảm bảo các yếu tố hợp lí, không chồng chéo giữa các bộ phận và trong từng bộ phận. Đồng thời phải đảm bảo các điều kiện vệ sinh và phòng bệnh tốt nhất cho Khu điều trị nội trú, khu Khám bệnh đa khoa và điều trị ngoại trú.

Về tổ chức giao thông bên trong bệnh viện, không gian của các tòa nhà, từng bộ phận của các khối nhà phải đảm bảo các yêu cầu có lối đi riêng biệt cho vận chuyển thuốc men, thức ăn, đồ dùng sạch và đồ vật bẩn – nhiễm khuẩn, tử thi, rác…; Có biện pháp cách ly hợp lý giữa khoa Truyền nhiễm với các khoa khác, với các bộ phận khác nhau trong khoa Truyền nhiễm. Trong đó, áp dụng đồng bộ tiêu chuẩn phân luồng sạch- bẩn với cả thang bộ và thang máy

Hệ thống giao thông nội bộ trong bệnh viện phải đảm bảo các yêu cầu không chồng chéo. Thuận tiện cho hoạt động của nhân viên, khách, bệnh nhân, dịch vụ hậu cần, vận chuyển rác và tử thi. Hệ thống hành lang, đường dốc, hành lang cầu phải được thiết kế có mái che và đảm bảo liên hệ thuận tiện giữa các khối công trình, đảm bảo tiếp cận cho người khuyết tật, xe đẩy cáng, xe lăn.

Kích thước cabin thang máy phải đủ cho cáng bệnh nhân và 04 người, chiều rộng x chiều dài: không nhỏ hơn 1,3 m x 2,1 m; Kích thước thang máy cho nhân viên, chiều rộng x chiều dài: không nhỏ hơn 1,1 m x 1,4 m; Chiều rộng của thang máy: không nhỏ hơn 0,9 m; Tốc độ thang máy cho bệnh nhân: không lớn hơn 0,75 m/s.

THANG MÁY, HỆ THỐNG GIAO THÔNG THIẾT YẾU TRONG CÔNG TRÌNH BỆNH VIỆN HIỆN NAY

Hệ thống thang máy hiện đại, tiện nghi lắp đặt cho công trình toà nhà Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (Hà Nội) (nguồn ảnh: internet)

Trong giai đoạn hiện nay, kiến trúc các công trình bệnh viện giờ cũng đã có nhiều biến đổi rõ nét. Thay vì chỉ đơn thuần là các khối nhà chạy dài, đơn điệu với chiều cao tối đa khoảng chỉ từ 03 -04 tầng trước kia, hiện nay các công trình bệnh viện cao tầng với chiều cao từ 9 – 30 tầng cũng không còn hiếm gặp. Kèm theo đó là yêu cầu về chất lượng tiện nghi cũng tăng lên rất nhiều so với trước đây dẫn đến sự xuất hiện của các hệ thống thang máy công cộng và chuyên dụng trong loại hình công trình này là tất yếu.

Do đặc thù nhu cầu sử dụng thang máy để vận chuyển theo chiều đứng trong các khối chức năng bệnh viện rất đa về đối tượng sử dụng, một công trình bệnh viện có hệ thống thang máy công cộng và chuyên dụng được thiết kế tối ưu có thể mang đến nhiều hiệu quả tích cực trong tiện ích sử dụng đặc biệt là chất lượng chăm sóc điều trị trên cơ sở cải thiện hiệu quả quy trình làm việc và giúp đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

Cụ thể, trên cơ sở nhiều nghiên cứu đánh giá đối tượng cần sử dụng thang máy trong bệnh viện gồm 06 loại như: bệnh nhân ngoại trú, nhân viên, khách thăm, giường/cáng, xe đẩy và xe lăn, từ đó hệ thống thang máy phục vụ trong bệnh viện cũng có thể phân loại thành 04 loại gồm:

(1) Thang máy chỉ dành cho hành khách công cộng,

(2) Hệ thống thang máy cho cho nhân viên và bệnh nhân lâm sàng

(3) Hệ thống thang máy cho dịch vụ và cung ứng hỗ trợ thiết yếu,

(4) Hệ thống thang máy cho dịch vụ, vận chuyển hàng hoá lớn. Cụ thể:

1. Thang máy chỉ dành cho hành khách công cộng. Đây là loại thang máy dành cho hành khách, không bị hạn chế sử dụng, tuy nhiên trong một số trường hợp kết nối với các khu vực nhạy cảm của bệnh viện (khu vực bệnh truyền nhiễm, khu vực đòi hỏi mức độ an ninh cao…) việc tiếp cận của thang máy cũng vẫn được khống chế và kiểm soát chặt chẽ. Những thang máy này nên được đặt ở những vị trí dễ quan sát gần sảnh vào và tại các giao lộ hành lang chính trong phạm vi di chuyển đi bộ khoảng 60m theo bất kỳ hướng nào trên mọi tầng trong tòa nhà. Cân nhắc đặt cầu thang bộ gần lõi thang máy dùng chung/công cộng.

2. Thang máy chỉ dành cho nhân viên và bệnh nhân lâm sàng. Chỉ dành riêng cho nhân viên có chức trách và nhiệm vụ cụ thể, bệnh nhân lâm sàng và vận chuyển bệnh nhân. Hệ thống thang máy này cũng có thể được dùng để thiết bị y tế bởi nhân viên lâm sàng trong các trường hợp cấp cứu, khám chữa bệnh khẩn cấp và do đó phải luôn sẵn sàng và được thiết kế với kích thước và tải trọng phù hợp với các trang thiết bị y tế cần vận chuyển. Vị trí của những thang máy này phải hỗ trợ các hoạt động lâm sàng.

3. Thang máy dùng cho dịch vụ và cung ứng hỗ trợ thiết yếu: bao gồm các loại thang máy dùng để vận chuyển thiết bị và vật tư sạch lên các tầng để sử dụng và để vận chuyển thiết bị và vật liệu bẩn để xử lý. Các vật phẩm thường được vận chuyển trên xe đẩy và phải có tối thiểu 2 thang máy dành riêng cho thiết bị, vật tư sạch và thiết bị, vật tư sạch bẩn.

4. Thang máy dùng cho dịch vụ, vận chuyển hàng hoá lớn: là hệ thống thang máy chỉ dành sử dụng để vận chuyển các thiết bị, vật liệu và vật tư lớn. Một số bệnh viện có thể sử dụng hệ thống thang máy vận chuyển hàng hóa sạch và bẩn riêng biệt.

Kiến trúc khối công trình cao tầng hiện đại và nội thất tiện nghi khu vực sảnh chính thuận tiện kết nối bằng thang bộ và thang máy Bệnh viện Việt Pháp (TP HCM)

Do vậy, hệ thống thang máy bố trí trong công trình bệnh viện cũng có xu hướng đa dạng về số lượng và độ phức tạp về giải pháp thiết kế nhiều hơn so với các công trình thông thường. Ví dụ, thang máy phục vụ phòng mổ phải có không gian cabin đủ rộng cho giường bệnh, nguồn điện dự phòng đáng tin cậy, chìa khóa vận hành khẩn cấp và hệ thống bảo vệ an toàn kép để đảm bảo hoạt động liên tục và an toàn trong những thời điểm quan trọng.

Vị trí lắp đặt thang máy cần sao cho người sử dụng dễ dàng tìm thấy. Thang máy chở khách, dùng để vận chuyển người và thiết bị y tế nhỏ, cần được thiết kế sao cho người sử dụng cảm thấy thoải mái. Thang máy dược phẩm nên kết nối trực tiếp từ nhà thuốc đến phòng điều dưỡng hoặc phòng điều trị để thuận tiện cho việc vận chuyển thuốc. Thang máy phòng mổ nên kết nối trực tiếp với các phòng bệnh nhân.

Hệ thống bảng chỉ dẫn thang máy cần phải rõ ràng, chính xác và dễ hiểu, hướng dẫn người dùng nhanh chóng đến nơi cần đến. Ví dụ, thang máy dùng trong phòng mổ phải tách biệt với thang máy công cộng để đảm bảo hiệu quả và giúp kiểm soát lây nhiễm và bảo vệ quyền riêng tư của bệnh nhân.

Đảm bảo triệt khuẩn và hạn chế lây nhiễm chéo. So với các khu vực công cộng khác, bệnh viện có nguy cơ lây truyền virus và vi khuẩn cao hơn. Thiết kế thang máy cần tính đến điều này bằng cách tích hợp các giải pháp lọc và khử trùng không khí phù hợp dựa trên chức năng và vị trí của thang máy thông qua hệ thống lọc và khử trùng không khí toàn diện cho thang máy, thuận tiện và dễ dàng cô lập để xử lý khi phát hiện dấu hiệu nhiễm khuẩn.

Ngoài ra thang máy bệnh viện cũng phải được lắp đặt theo các cấu hình đặc biệt khác với thông thường như: Hệ thống nguồn điện dự phòng đảm bảo thang máy có thể tiếp tục hoạt động trong thời điểm điện lưới đô thị bị gián đoạn; Hệ thống điều hòa không khí trong cabin mang lại sự thoải mái; Hệ thống hỗ trợ cho người khuyết tật.

Ngoài ra, do đặc thù bảo đảm an toàn sức khoẻ và tính mạng cho bệnh nhân, thang máy bệnh viện cũng cần đảm bảo khả năng hỗ trợ cấp cứu bệnh nhân kịp thời. Trong trường hợp có cuộc gọi cấp cứu y tế được kích hoạt ở bất kỳ tầng nào, hệ thống điều khiển thang máy thông minh sẽ tự động ưu tiên điều động thang máy gần nhất đang có sẵn để đáp ứng cuộc gọi cấp cứu y tế. Nếu có thang máy đang di chuyển ra khỏi khu vực cấp cứu y tế, hệ thống sẽ tự động điều khiển thang máy giảm tốc độ và dừng lại ở tầng gần nhất mà không mở cửa. Sau đó, tiếp tục đảo chiều và tiếp tục di chuyển nhanh chóng về phía tầng cấp cứu y tế. Tất cả các nút điều khiển trong thang máy sẽ bị vô hiệu hóa để ngăn hành khách khác điều khiển thang máy trong khi bệnh nhân cấp cứu đang được vận chuyển vào thang máy. Sau khi hết thời gian cài đặt trước và thang máy không còn được chỉ định cho hoạt động cấp cứu y tế, thang máy sẽ tự động trở lại hoạt động bình thường.

Trong xu hướng kiến trúc y tế hiện đại trên thế giới, thang máy không còn đơn thuần là công cụ di chuyển trục đứng, mà được coi là "mạch máu giao thông" quyết định đến tốc độ và hiệu quả cấp cứu – khám – chữa bệnh, khả năng kiểm soát nhiễm khuẩn và trải nghiệm tâm lý của người bệnh. Một số xu hướng chính có thể kể đến bao gồm:

(1)Phân luồng giao thông nghiêm ngặt (Zoning & Segregation) trong đó hệ thống thang máy được chia thành các cụm riêng biệt (như Thang máy công cộng (Public Elevators) thường bố trí gần sảnh chính và khu vực đăng ký dành cho thân nhân, bệnh nhân ngoại trú và khách đến thăm; Thang máy vận chuyển bệnh nhân (Patient/Stretcher Elevators) thường bố trí ở lõi nội bộ, kết nối trực tiếp giữa các khu vực trọng yếu của bệnh viện như phòng mổ, cấp cứu, hồi sức tích cực…; Thang máy hậu cần và dịch vụ (Service Elevators): Phân tách rõ ràng giữa "Luồng sạch" (thiết bị y tế đã tiệt trùng, suất ăn, thuốc) và "Luồng bẩn" (rác thải y tế, đồ giặt là bẩn, nhà đại thể); Thang máy ưu tiên cấp cứu (Code Blue/Trauma Elevators) có chế độ kích hoạt khẩn cấp bằng thẻ hoặc chìa khóa của bác sĩ,…).

(2)Ứng dụng công nghệ điều hướng thông minh (Destination Dispatch) trên cơ sở áp dụng công nghệ phân bổ điểm đến tự động giúp giảm thiểu số lần dừng, giảm tới 30% thời gian chờ đợi, tránh tình trạng chen chúc ở sảnh chờ và duy trì khoảng cách an toàn dịch tễ phòng chống lây chéo.

(3)Thiết kế Cabin hướng đến "Công năng và Tâm lý học" nhằm tối ưu hóa trải nghiệm y tế của bệnh nhân và người nhà trên cơ sở kích thước siêu tiêu chuẩn (thường từ 2300 mm đến 2400 mm , tải trọng từ 1350 kg – 1600 kg), cửa thang thường mở hai cánh sang hai bên (Center Opening) với chiều rộng tối thiểu 1200mm - 1400 mm. Vận hành siêu êm (Smooth Transit). Sử dụng hệ thống chiếu sáng gián tiếp (Indirect lighting), trần xuyên sáng, màu sắc ấm áp để giảm bớt căng thẳng, sợ hãi cho người bệnh.

(4) Tiêu chuẩn vô trùng và kiểm soát nhiễm khuẩn (Hygiene & Infection Control) trong đó thang máy bệnh viện được tái thiết kế như một phòng cách ly thu nhỏ trên cơ sở ứng dụng các công nghệ: vật liệu kháng khuẩn, điều khiển không tiếp xúc (Touchless), hệ thống làm sạch không khí tích hợp.

(5) Xu hướng xanh và quản trị thông minh (Green & Predictive Maintenance) trong đó đạt được các tiêu chí về tiết kiệm năng lượng trên cơ sở một số cải tiến mới như sử dụng động cơ không hộp số (Gearless) kết hợp hệ thống biến đổi năng lượng tái sinh (Regenerative Drive), thu hồi động năng khi thang chạy để chuyển hóa thành điện năng nuôi lưới điện tòa nhà. Bảo trì dự đoán (AI Predictive Maintenance): Hệ thống cảm biến IoT liên tục truyền dữ liệu về trung tâm. AI sẽ phân tích và cảnh báo trước các linh kiện sắp hỏng (cửa kẹt, cáp mòn) để kỹ thuật viên xử lý trước khi sự cố xảy ra, đảm bảo hệ thống thang máy hoạt động 24/7 không gián đoạn.

Bệnh viện Nhân dân số 1 (Hàng Châu, Trung Quốc) được xây dựng với hình khối và hệ thống thang máy thang cuốn đồng bộ tiện nghi ngay tại khu vực sảnh chính theo mô hình “một điểm dừng – one stop” (nguồn ảnh: internet)

KẾT LUẬN

Kể từ khi được áp dụng lắp đặt đại trà, hệ thống thang máy đã tạo ra cuộc “cách mạng” về di chuyển theo các tiêu chí nhanh chóng, tiện nghi, an toàn kịp thời trong các công trình bệnh viện. Thay cho các cầu thang bộ, hành lang đường dốc cao và dài hun hút, các hệ thống thang máy chuyên dụng và công cộng cũng đã được áp dụng. Điều này đã trực tiếp mang đến những hiệu quả nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và tiện nghi sử dụng của cả nhân viên y tế, bệnh nhân, người nhà bệnh nhân khi phải sử dụng các dịch vụ y tế chăm sóc sức khoẻ. Kèm theo đó, diện tích sử dụng của bệnh viện cũng được khai thác tối đa do tận dụng được các ưu thế về tối ưu tầng cao và tầng ngầm. Điều này đã cho thấy sự cần thiết và quan trọng lớn, ngày càng tăng lên của hệ thống thang máy trong công trình bệnh viện hiện nay và thời gian tới.