Đọc lại 'Phép màu Đông Á'

Năm 1993, World Bank đã công bố một nghiên cứu về 8 nền kinh tế Đông Á tăng trưởng cao (1965 - 1990), gồm có: Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, Singapore, Indonesia, Malaysia, Thái Lan.

Trước thời điểm 1993, khoảng 30 năm, nhóm 8 nước này chỉ cung ứng khoảng 9% lượng hàng xuất khẩu của thế giới. Nhưng đến 1993, họ đã cung ứng 21% lượng hàng hóa xuất khẩu và đến nay chiếm khoảng 30%. Họ đã biến đổi một đất nước 2/5 dân số của nhóm sống dưới mức nghèo khổ thành nhóm giàu nhất thế giới: Nhật Bản, Hồng Kông, Đài Loan, Singapore…

Vậy những điều cơ bản nào đã làm nên sự phát triển thành công đó?

Thứ nhất, Họ không cố điều tiết những biến động ngắn hạn trong nền kinh tế. Họ không cố gắng kiểm soát “thời tiết kinh tế” mà thay vào đó là việc tạo ra “khí hậu kinh tế” phù hợp.

- Họ kiểm soát lạm phát ở mức thấp, qua đó tạo điều kiện thúc đẩy tiết kiệm, đầu tư và hạn chế tiêu dùng xa xỉ, từ đó khuyến khích duy trì tỷ lệ tiết kiệm cao.

- Họ ưu tiên đầu tư mạnh mẽ, có trọng tâm vào giáo dục – đào tạo và y tế, coi đây là nền tảng cho phát triển bền vững.

Cơ bản cốt lõi của nội dung này nhằm cung cấp môi trường kinh tế nội địa phù hợp thông qua việc nhấn mạnh các nguyên tắc của ổn định tiền tệ, xây dựng lực lượng lao động được đào tạo bài bản và có trình độ, duy trì tỷ lệ tiết kiệm ở mức cao; qua đó đặt việc đạt được các thành tựu trong kinh tế toàn cầu trở thành mục tiêu hàng đầu của chính sách kinh tế và kinh doanh.

Thứ hai, thay vì tập trung mục tiêu vào hiệu suất nền kinh tế nội địa thì họ lại hướng ra “cuộc chơi” trong nền kinh tế thế giới.

Do đó, thay vì lựa chọn xu hướng “co cụm”, nhóm này chủ động thúc đẩy và lan tỏa các thành công của mình trên thị trường toàn cầu. Họ tạo lập điều kiện thuận lợi cho thương mại quốc tế thông qua các cơ chế mở cửa có chọn lọc, đồng thời áp dụng các ưu đãi thuế quan đáng kể đối với các nhà xuất khẩu; song song với đó, họ duy trì mức giá và biên lợi nhuận cao trong thị trường nội địa được bảo hộ, qua đó tạo ra dòng tiền ổn định phục vụ các khoản đầu tư ra nước ngoài.

Thực tế, khi họ mang chuông đánh được xứ người thì về năng lực, trình độ của doanh nghiệp trong nước sẽ phải tăng lên, đồng thời, nguồn lợi nhuận dồi dào từ thị trường quốc tế sẽ được kéo về, thay vì “gặm nhấm” miếng bánh bé nhỏ trong nước.

Điều này không chỉ thấy rõ qua hai quốc gia có tốc độ tăng trưởng nhanh ở Đông Á là Nhật Bản, Hàn Quốc mà còn đúng với hai quốc gia Châu Âu có thành tích tốt nhất trong nền kinh tế thế giới: Đức và Thụy Điển. Họ đều có một đặc điểm chung: tham gia ngày càng tăng vào nền kinh tế thế giới để trở thành chìa khóa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thịnh vượng trong nước.

Thứ ba, khả năng “tiên tri” chính sách trong điều hành kinh tế và năng lực lõi: Không có bằng chứng nào cho thấy bất kỳ chính sách kích thích kinh tế nào của chính phủ có thể tạo ra các tác động thực chất, dù đó là chính sách theo trường phái Keynes, chính sách tiền tệ, cung ứng hay tân cổ điển.

Trái với những gì các nhà kinh tế học đã tự tin dự đoán thì các chu kỳ kinh doanh không hề bị xóa bỏ. Chúng hoạt động vẫn khá giống cách chúng đã hoạt động trong suốt gần 200 năm qua. Cho đến nay, chưa có quốc gia nào thoát khỏi quy luật ấy. Trong một số trường hợp rất hiếm hoi, chính sách kích thích kinh tế của chính phủ dường như trùng khớp với giai đoạn phục hồi; tuy nhiên, đây phần lớn là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Mặt khác, lưu ý rằng một chính sách hiệu quả trong giai đoạn này không mặc nhiên phù hợp hoặc phát huy tác dụng ở một giai đoạn khác hoặc phù hợp với một quốc gia này nhưng không phù hợp với quốc gia khác.

Vào thập niên 1970 và 1980, Bộ Thương mại và Công nghiệp quốc tế (Nhật Bản) - nay gọi là Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp - đã nỗ lực tập trung vào công nghệ cao, y sinh học, dược phẩm, siêu máy tính, viễn thông, máy bay, hàng không vũ trụ... nhưng họ không đạt được thành công đáng kể nào từ thị trường toàn cầu. Lý do là những gì họ chọn hoặc vào thời điểm thị trường đã bão hòa hoặc không phù hợp với “năng lực lõi” mà họ có.

Họ đã không chọn và cũng không thể chọn những gì sẽ thành công trong tương lai chưa biết. Họ thấy Hoa Kỳ thành công với siêu máy tính và tập trung theo đuổi lĩnh vực này từ thập niên 1970 thì máy tính cá nhân (PC) bất ngờ được trình làng, thị trường siêu máy tính bước vào giai đoạn bão hòa.

Hay họ đã chọn những ngành đã từng làm nên thành công ở quốc gia khác làm mũi nhọn, trọng điểm nhưng họ đã nhầm vì họ không có năng lực lõi cần thiết của ngành đó. Họ đã không chọn - và cũng không thể chọn - những ngành phù hợp với năng lực cốt lõi của Nhật Bản, cụ thể là khả năng “thu nhỏ” (miniaturization) phi thường. Đó là năng lực nghề nghiệp thủ công tinh vi, văn hóa lâu đời của người Nhật mà chính họ cũng chưa nhận ra cho đến khi vi mạch ra đời, họ sản xuất và “vỡ òa”!

Tóm lại, nền kinh tế thế giới đã trở nên quá quan trọng, nó khiến mỗi quốc gia phải xây dựng các chính sách kinh tế thế giới của riêng mình. Thương mại được quản lý chỉ là một ảo tưởng quyền lực. Chủ nghĩa bảo hộ chỉ gây tổn hại, thế nhưng nếu chỉ trách chủ nghĩa bảo hộ thôi chưa đủ: Điều cần thiết là một chính sách khoa học mang tính chủ động và tích cực, thậm chí phải quyết liệt của nền kinh tế đối ngoại, xác định các nhu cầu, cơ hội, động lực của nó lên hàng đầu, cân bằng “động” cả các yêu cầu biến đổi của chính sách kinh tế trong nước.