TCTM – Việc Trung Quốc triển khai các chương trình nâng cấp thiết bị quy mô lớn và đổi cũ lấy mới hàng tiêu dùng đang tạo sức hút mạnh mẽ đối với dòng vốn quốc tế, đồng thời kích thích tiêu dùng trong nước. Theo lãnh đạo nhiều doanh nghiệp nước ngoài, các chính sách này không chỉ hỗ trợ tăng trưởng trong ngắn hạn mà còn góp phần củng cố nền kinh tế Trung Quốc về dài hạn.
Theo Bộ Thương mại Trung Quốc, tháng 3/2024, nước này đã ban hành kế hoạch hành động thúc đẩy thay thế, nâng cấp các thiết bị quy mô lớn và triển khai chương trình đổi cũ lấy mới.
Mục tiêu của chương trình là nâng cấp các thiết bị gia đình và công nghiệp của Trung Quốc, loại bỏ máy móc cũ tiêu tốn nhiều năng lượng hoặc gây nhiều ô nhiễm. Đồng thời, Bắc Kinh còn mong muốn thúc đẩy người tiêu dùng chi tiêu và doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn.
Chương trình trải dài từ các ngành công nghiệp nặng như thép và hóa dầu cho đến lắp đặt thang máy mới trong các tòa nhà chung cư và khuyến khích người tiêu dùng loại bỏ máy giặt cũ, mua máy giặt mới tiết kiệm nước hơn… Kích cầu tiêu dùng là một trong những chủ trương lớn và là một động lực quan trọng để giúp nền kinh tế số hai thế giới hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 5%.
Ông Guo Chaoxian, nhà nghiên cứu tại Viện Kinh tế Công nghiệp thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc (CASS), cho biết các biện pháp trên đã thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, thu hút đầu tư nước ngoài và nguồn lực đổi mới sáng tạo, đồng thời hình thành các mô hình kinh doanh mới. Qua đó, quá trình nâng cấp xanh và thông minh được đẩy nhanh, giúp nâng cao mức độ an toàn cũng như khả năng chống chịu của chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng.
Khách hàng nộp đơn tham gia chương trình thu cũ đổi mới của Chính phủ Trung Quốc tại một cửa hàng ở quận Phú Dương, thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, miền đông Trung Quốc – Ảnh: Tân Hoa Xã
Trong xu hướng này, ngành thang máy được đánh giá là một trong những lĩnh vực hưởng lợi rõ rệt, đặc biệt từ làn sóng cải tạo các khu nhà ở cũ.
Tập đoàn Kone (Phần Lan), với hơn 60.000 nhân viên trên toàn cầu, đang tích cực tham gia các chương trình cấp quốc gia tại Trung Quốc thông qua việc hiện đại hóa thang máy theo tiêu chuẩn mới, tập trung vào các khu dân cư cũ – nơi người cao tuổi gặp nhiều khó khăn trong việc đi lại hằng ngày.
Ông Joe Bao, Phó Chủ tịch điều hành Kone Trung Quốc, cho biết: “Trong năm ngoái, Kone đã triển khai một trong những chương trình hiện đại hóa thang máy lớn nhất tại Trung Quốc được tài trợ bằng trái phiếu, tại thành phố Côn Sơn (tỉnh Giang Tô). Dự án này đã thiết lập chuẩn mực mới cho ngành và trở thành mô hình tham chiếu ở cấp quốc gia. Hiện mô hình đã được nhân rộng tại hơn 40 thành phố trên toàn Trung Quốc.”
Theo ông Bao, việc tích hợp các công nghệ thông minh như giám sát bằng trí tuệ nhân tạo (AI) cho phép phát hiện sớm rủi ro, trong khi ứng dụng dữ liệu lớn và phân tích AI giúp chuyển đổi từ bảo trì bị động sang bảo trì dự báo. Bên cạnh đó, việc kết nối số hóa với các nền tảng quản lý của cơ quan nhà nước cũng góp phần tăng cường giám sát và minh bạch.
Nhờ các yếu tố này, Kone ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số về đơn hàng hiện đại hóa thang máy tại Trung Quốc trong năm nay.
Vào cuối năm 2020, Trung Quốc cũng công bố Kế hoạch lắp thang máy cho ba triệu chung cư cũ với kỳ vọng tạo ra hàng chục triệu việc làm và thúc đẩy kinh tế.
Cũng đánh giá cao tiềm năng của thị trường Trung Quốc, bà Judy Marks – Chủ tịch, Tổng Giám đốc điều hành kiêm Chủ tịch Otis Worldwide Corp (Mỹ) – khẳng định Trung Quốc vẫn là một trong những thị trường năng động và nhiều triển vọng nhất của tập đoàn, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ và cải tạo thang máy.
Đầu tháng 9/2025, Otis đã ký hợp đồng nâng cấp 106 thang máy tại một khu dân cư thuộc quận Bảo Sơn, Thượng Hải. Chỉ ít ngày sau, doanh nghiệp này tiếp tục trúng thầu các dự án cải tạo thang máy tại Thạch Gia Trang (tỉnh Hà Bắc) và Hợp Phì (tỉnh An Huy).
Theo kế hoạch, gần 200 thang máy đã xuống cấp tại hai thành phố này sẽ được hiện đại hóa toàn diện, đánh dấu bước mở rộng mới trong hoạt động đổi mới thiết bị của Otis tại Trung Quốc.
Bà Judy Marks cho biết, từ cải thiện khả năng tiếp cận, thúc đẩy tái thiết đô thị đến nâng cao an toàn nhờ AI và cải thiện trải nghiệm vận hành, Otis đặt mục tiêu phát triển các giải pháp di chuyển gắn chặt với nhu cầu người sử dụng, qua đó đóng góp cho một môi trường đô thị an toàn và bền vững hơn.
Theo Hiệp hội Thang máy Trung Quốc, hiện quốc gia này đang vận hành khoảng 15 triệu thang máy và thang cuốn, mỗi năm bổ sung thêm gần 1 triệu thiết bị mới.
Không chỉ ngành thang máy, nhiều doanh nghiệp quốc tế khác cũng đánh giá cao định hướng chính sách của Trung Quốc. Bà Adele Tao, Tổng Giám đốc mảng công nghệ nước tại Trung Quốc của Tập đoàn Lixil (Nhật Bản) chuyên về công nghệ nước và vật liệu xây dựng, cho rằng việc Trung Quốc thúc đẩy các “lực lượng sản xuất chất lượng mới” đang làm thay đổi cách thức phát triển của nhiều ngành công nghiệp.
Theo bà, các chính sách này tạo động lực mạnh mẽ để doanh nghiệp đổi mới và nâng cấp. “Những sáng kiến mới của Chính phủ Trung Quốc đang gửi đi tín hiệu tích cực và rõ ràng tới cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu,” bà Adele Tao – đồng thời là Phó Chủ tịch cấp cao của Lixil – nhấn mạnh.
Bà cũng cho biết Trung Quốc hiện không chỉ là trung tâm sản xuất và đổi mới sáng tạo, mà còn là thị trường tiêu dùng lớn với nhu cầu ngày càng cao đối với các sản phẩm chất lượng, thông minh và bền vững. Lixil sẽ tiếp tục phát triển và ra mắt trước tiên các sản phẩm phù hợp với nhu cầu địa phương, trong đó nhiều sản phẩm đã và đang thành công trên thị trường quốc tế.
Tháng 7 vừa qua, tập đoàn có trụ sở tại Tokyo này đã khai trương Trung tâm năng lực quốc tế tại Quảng Châu (tỉnh Quảng Đông), nhằm hỗ trợ phát triển sản phẩm mới và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường, đặc biệt đối với các linh kiện và cụm chi tiết được cung ứng từ các nhà cung cấp chủ chốt tại Trung Quốc.
Trung Quốc từ lâu đã nhiều lần nhắc tới khái niệm “chiến lược lưu thông kép”, trong đó tăng trưởng được dẫn dắt bởi hai “vòng tuần hoàn”: vòng bên ngoài gắn với thương mại và đầu tư toàn cầu, và vòng bên trong dựa trên nhu cầu nội địa cùng tự chủ trong các công nghệ then chốt.
Kích cầu tiêu dùng được xem là yếu tố quan trọng giúp Trung Quốc đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP 5% trong năm 2025. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), mức tăng trưởng này vẫn nằm trong kịch bản khả thi.
Tuy nhiên, bước sang năm 2026, triển vọng trở nên thận trọng hơn. Ngân hàng đầu tư ING (Hà Lan) cho rằng để đạt mục tiêu quy mô GDP khoảng 170.000 tỷ NDT vào năm 2030, Trung Quốc cần duy trì tốc độ tăng trưởng 4 – 5% trong những năm tới. Do đó, Bắc Kinh có thể tiếp tục đặt mục tiêu tăng trưởng “khoảng 5%” cho năm 2026, đánh dấu năm thứ tư liên tiếp duy trì mức này.
Dù vậy, khả năng mục tiêu được điều chỉnh xuống “trên 4,5%” đang gia tăng, bởi kể từ năm 2011, Trung Quốc chưa từng giữ cùng một mục tiêu tăng trưởng trong hơn ba năm liên tiếp.
ING dự báo tăng trưởng kinh tế Trung Quốc sẽ giảm nhẹ xuống khoảng 4,6% vào năm 2026. Nguyên nhân chủ yếu đến từ niềm tin tiêu dùng còn yếu, gắn với đà suy giảm kéo dài của thị trường bất động sản, trong khi triển vọng nhu cầu bên ngoài vẫn thiếu chắc chắn.
Sau hơn ba thập kỷ đóng vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng, đầu tư tại Trung Quốc đang đối mặt bước ngoặt mới khi chỉ số đầu tư tài sản cố định – bao gồm nhà ở, cơ sở hạ tầng và nhà máy lần đầu suy giảm kể từ cuối những năm 1980. Từ tháng 1 đến tháng 10/2025, chỉ số này giảm 1,7% so với cùng kỳ, riêng tháng 10 ghi nhận mức giảm hai chữ số.
Theo phân tích của ING, tiêu dùng đang cho thấy dấu hiệu chững lại khi tác động tích cực của chính sách “đổi cũ, lấy mới” dần suy yếu, thậm chí có nguy cơ chuyển từ lực đẩy sang lực cản. Trong vài năm qua, chương trình này đã góp phần kích thích mạnh nhu cầu đối với ô tô, đồ gia dụng, điện tử tiêu dùng và nội thất. Tuy nhiên, về bản chất, đây là chính sách “kéo tiêu dùng tương lai về hiện tại” và khó duy trì hiệu quả lâu dài.
Thực tế cho thấy, hộ gia đình có thể quyết định mua xe hơi hoặc máy giặt mới khi được trợ giá, nhưng khó lặp lại hành vi này trong các năm tiếp theo. Điển hình như ngành ô tô, sau giai đoạn doanh số tăng mạnh trong những năm đầu triển khai chính sách, lượng tiêu thụ đã chững lại ở các năm sau. Mô hình tương tự đang xuất hiện ở mảng thiết bị gia dụng trong quý IV/2025 và nhiều khả năng sẽ lan sang điện tử tiêu dùng và đồ nội thất trong năm 2026.
Ở chiều ngược lại, ING cũng chỉ ra rằng Trung Quốc đang đối mặt với áp lực giảm phát rõ rệt hơn trong năm 2025, khi tình trạng dư thừa công suất kích hoạt các cuộc cạnh tranh giá gay gắt.
Biên lợi nhuận suy giảm buộc doanh nghiệp phải cắt giảm chi phí, hạ lương và sa thải lao động, qua đó làm xói mòn niềm tin hộ gia đình. Niềm tin suy yếu khiến khuynh hướng tiết kiệm gia tăng, nhu cầu tiêu dùng trong nước giảm sút, và vòng xoáy này lại quay ngược, làm trầm trọng thêm tình trạng dư thừa công suất.
Các yếu tố khác góp phần vào vòng xoáy tiêu cực này bao gồm suy thoái bất động sản cùng chính sách “đổi cũ, lấy mới”, vốn dù hỗ trợ tiêu dùng trong ngắn hạn nhưng cũng góp phần tạo thêm áp lực giảm giá đối với nhiều nhóm hàng. Theo ING, phần lớn những vấn đề trên nhiều khả năng vẫn sẽ là thách thức trong những năm tới.
Có thể thấy rằng chính sách “đổi cũ, lấy mới” đã và đang đóng vai trò là công cụ kích cầu hiệu quả, góp phần hỗ trợ tiêu dùng và tăng trưởng trong bối cảnh niềm tin còn yếu. Tuy nhiên, khi các yếu tố nền tảng như dư thừa công suất, áp lực giảm phát và suy yếu của thị trường bất động sản chưa được giải quyết, “đổi cũ, lấy mới” nhiều khả năng chỉ tác động trong ngắn hạn, thay vì tạo ra động lực bền vững cho giai đoạn trung hạn của nền kinh tế.
