TCTM – Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đã bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp và vai trò của tiêu chuẩn cơ sở, được kỳ vọng sẽ tạo khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn cho ngành thang máy trong giai đoạn tới.
Trong năm 2025, một số chính sách lớn của Nhà nước đã tác động sâu rộng và toàn diện đến ngành thang máy. Đáng chú ý là “Chiến dịch cao điểm toàn quốc đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm sở hữu trí tuệ” do Chính phủ phát động, với sự tham gia của toàn bộ hệ thống chính trị, các bộ, ngành và địa phương.
Bên cạnh đó, Thông tư số 13/2024/TT-BLĐTBXH ngày 05/12/2024 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, quy định bãi bỏ việc chấp nhận kết quả thử nghiệm từ phòng thử nghiệm nước ngoài làm cơ sở cấp giấy chứng nhận hợp quy đối với 06 thiết bị an toàn thang máy, cũng tạo ra những tác động đáng kể đối với thị trường.
Điểm tích cực có thể ghi nhận là các chính sách này đã góp phần loại dần những đơn vị cung cấp hàng hóa không bảo đảm chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ ra khỏi thị trường. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động thích nghi với bối cảnh mới, từng bước minh bạch hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, vẫn còn đó những vướng mắc trong quá trình thực thi, đặc biệt liên quan đến việc thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp của các tổ chức đánh giá sự phù hợp nước ngoài – một “thói quen” đã hình thành trong thời gian dài trước đây.
Sau khi điều khoản thừa nhận đánh giá sự phù hợp của tổ chức đánh giá sự phù hợp nước ngoài bị bãi bỏ (trước đây thực hiện theo Thông tư số 26/2018/TT-BLĐTBXH ngày 25/12/2018), hoạt động chứng nhận sự phù hợp “vừa chạy vừa dò đường”.
Vậy, Luật số 70/2025/QH15. Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật và dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành sẽ áp dụng như thế nào – đối với ngành thang máy?
Theo khoản 1 Điều 57 quy định tại Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi, việc thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp của các tổ chức đánh giá sự phù hợp nước ngoài sẽ bao gồm 02 trường hợp:
(1) Thừa nhận lẫn nhau, hoặc
(2) Thừa nhận đơn phương.
Trong đó, thừa nhận lẫn nhau được thực hiện theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc trên cơ sở thoả thuận giữa các tổ chức đánh giá sự phù hợp. Như vậy, thừa nhận lẫn nhau cũng bao gồm 02 cấp độ: Thừa nhận lẫn nhau cấp quốc gia, hoặc thừa nhận lẫn nhau giữa các tổ chức.
Khoản 2, Điều 57 quy định thừa nhận đơn phương kết quả đánh giá sự phù hợp của tổ chức đánh giá sự phù hợp nước ngoài “để phục vụ hoạt động quản lý nhà nước” và “theo yêu cầu thực tiễn của quản lý chuyên ngành” . Các tổ chức đánh giá sự phù hợp đó phải được đánh giá và công nhận năng lực bởi một trong các tổ chức thuộc thành viên:
– Tổ chức Công nhận các phòng thử nghiệm quốc tế (ILAC)
– Diễn đàn Công nhận Quốc tế (IAF)
– Tổ chức hợp tác Công nhận khu vực châu Á Thái Bình Dương (APAC)
Chi tiết hơn, chúng ta sẽ tìm hiểu Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức hướng dẫn thị hành Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.
Theo Điều 40 của Dự thảo Nghị định quy định về thừa nhận lẫn nhau, Bộ quản lý ngành, lĩnh vực (Bộ Nội vụ – đối với thang máy) chủ trì tổ chức thực hiện các hiệp định thừa nhận lẫn nhau cấp quốc gia; còn việc ký kết và thực hiện các thỏa thuận lẫn nhau giữa các tổ chức do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Bộ Ngoại giao hướng dẫn.
Tương tự, theo Điều 41, Bộ Nội vụ sẽ xem xét, quyết định việc thừa nhận đơn phương dựa trên cơ sở quy định của bộ về hồ sơ năng lực, tính độc lập, khách quan của tổ chức đánh giá sự phù hợp nước ngoài và mức độ phù hợp với tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia liên quan.
“Ưu tiên thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp của tổ chức đã được công nhận bởi tổ chức công nhận là thành viên của ILAC, IAF, APAC hoặc tổ chức công nhận được thừa nhận theo các Thỏa thuận Thừa nhận lẫn nhau (MRA/MLA) mà Việt Nam tham gia”.
Đáng chú ý, dự thảo cũng nêu rõ ưu tiên thừa nhận đơn phương với “lĩnh vực mà năng lực thử nghiệm, chứng nhận, kiểm định trong nước còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu và chuẩn mực quốc tế”.
Như vậy, có thể hiểu rằng, nếu trong nước có (các) tổ chức được công nhận để thử nghiệm các thiết bị an toàn thang máy thì điều khoản thừa nhận đơn phương sẽ không được ưu tiên thực hiện.
Mặc dù các quy định trong Luật và dự thảo Nghị định đã tương đối rõ ràng, để doanh nghiệp có thể hiểu và thực hiện thống nhất vẫn cần thêm các Thông tư hướng dẫn thi hành (một số điều) của Nghị định từ các Bộ theo phân công của Chính phủ.
Chúng tôi sẽ có các bài viết cập nhật khi các văn bản này được ban hành.
Một điểm mới có thể ảnh hưởng đến ngành thang máy, đó là Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi đã “nâng tầm” vai trò tiêu chuẩn cơ sở, đặc biệt là “tiêu chuẩn cơ sở của các hội, hiệp hội ngành, nghề hoạt động trong phạm vi toàn quốc”.
Theo đó, việc chứng nhận hợp chuẩn đối với tiêu chuẩn cơ sở của hiệp hội (khi đáp ứng các điều kiện theo quy định) sẽ được thực hiện tương tự như đối với tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực và tiêu chuẩn nước ngoài. Việc chứng nhận hợp chuẩn đối với tiêu chuẩn cơ sở của hội, hiệp hội hiện được quy định chi tiết tại Điều 39 của Dự thảo Nghị định.
Dĩ nhiên, điều kiện xây dựng và công bố tiêu chuẩn cơ sở cũng sẽ chặt chẽ hơn, với sự tham gia của Bộ chủ quản và cơ quan quản lý nhà nước về tiêu chuẩn.
Đây có thể xem là một điểm tích cực, khi hệ thống tiêu chuẩn được phát triển từ cơ sở, xuất phát từ thực tiễn của doanh nghiệp thông qua các hội, hiệp hội ngành, nghề, phù hợp với nguyên tắc: “Nhà nước định hướng, thị trường là chủ đạo, doanh nghiệp là trung tâm, xã hội tham gia tích cực”.
Về lâu dài, thị trường thang máy được kỳ vọng sẽ phát triển minh bạch hơn, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được nâng cao, qua đó góp phần tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua hoạt động tiêu chuẩn hóa, vừa hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế, khu vực, vừa phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước.
