Gần 20 công việc sẽ bị thu hẹp trong 3 - 5 năm tới

Theo Báo cáo Lương và Thị trường lao động 2026 của Navigos Group, trong 3 - 5 năm tới, nhiều doanh nghiệp Việt Nam nhận định một số nhóm công việc sẽ bị thu hẹp đáng kể trước tác động của số hóa và tự động hóa.

Kết quả khảo sát cho thấy các vị trí mang tính lặp lại, hành chính hoặc thủ công đang đứng trước nguy cơ suy giảm rõ rệt. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với người lao động trong việc chủ động cập nhật tư duy số, nâng cấp kỹ năng và chuyển dịch sang các vị trí có giá trị gia tăng cao hơn nhằm duy trì năng lực cạnh tranh trên thị trường lao động tương lai.

Các công việc có tính chất lặp lại, thủ công sẽ bị thu hẹp trong 3-5 năm tới

Nhóm bị ảnh hưởng mạnh nhất là các công việc có tính chất lặp lại, thao tác đơn giản và quy trình chuẩn hóa, bao gồm: Nhân viên thu tiền điện - nước tại nhà (49.2%), Nhân viên nhập liệu (32.8%), Nhân viên tiếp thị qua điện thoại (30.8%) và Nhân viên soát vé (30%). Đây là những vị trí dễ dàng được thay thế bởi công nghệ như thanh toán trực tuyến, chatbot hoặc hệ thống tự động xác thực.

Nhóm thứ hai gồm các công việc bán chuyên môn, chịu ảnh hưởng từ sự mở rộng của công nghệ số, như Giao dịch viên ngân hàng (24.8%), Nhân viên bán hàng tận nơi, phát báo (17.2%) và Công nhân làm công việc thủ công - bán thủ công (14.8%). Sự phổ biến của ngân hàng số, thương mại điện tử, robot và dây chuyền tự động hóa đang làm giảm nhu cầu đối với các vị trí này.

Một nhóm khác gồm các công việc “kỹ năng nghề nghiệp” như Kế toán - ghi sổ - tính lương (14.4%), Biên/phiên dịch (14%), hay Thiết kế đồ họa (11.2%) cũng xuất hiện trong danh sách có nguy cơ suy giảm. Điều này cho thấy ảnh hưởng của AI đã mở rộng sang cả những lĩnh vực có yếu tố chuyên môn, đặc biệt với sự phát triển của AI tạo sinh, phần mềm tự động hóa tài chính và các công cụ dịch thuật chất lượng cao.

Trong bối cảnh đó, tâm lý người lao động cũng thể hiện sự phân hóa. Khảo sát của Cốc Cốc Research cho thấy dù lo ngại công nghệ khiến công việc trở nên ít tương tác, 36% người lao động vẫn xem AI là cơ hội phát triển. Nhóm này kỳ vọng công nghệ giúp giảm các thao tác nhàm chán, từ đó dành nhiều thời gian hơn cho những nhiệm vụ mang tính sáng tạo.

Tuy nhiên, phần đông cho rằng AI không phù hợp với các công việc nhạy cảm liên quan trực tiếp đến con người.

Cụ thể, 59% không ủng hộ việc giao AI xử lý xung đột với đồng nghiệp hoặc khách hàng; 58% phản đối AI tham gia ra quyết định chiến lược; 44% cho rằng đánh giá năng lực và cảm xúc nhân sự cần yếu tố con người; 27% thận trọng với sáng tạo ý tưởng gốc; 20% không đồng tình để AI đảm nhiệm các thông báo mang tính chia sẻ, thấu cảm.

Theo nhận định của giới chuyên gia, từ năm 2026, thị trường lao động sẽ tiếp tục phân hóa mạnh theo ngành nghề và trình độ kỹ năng. Bối cảnh này buộc người lao động phải chuyển dịch tư duy: thay vì tìm kiếm sự ổn định ở một vị trí cố định, cần tập trung củng cố và nâng cao năng lực cá nhân để thích ứng với biến động.

Các khảo sát cũng cho thấy xu hướng học tập chủ động ngày càng rõ nét. Nhiều lao động tích cực tham gia đào tạo lại, bổ sung kỹ năng thông qua tự học, các khóa ngắn hạn hoặc những chương trình chuyên sâu nhằm gia tăng lợi thế cạnh tranh.

Trí tuệ nhân tạo được đánh giá là công cụ hỗ trợ đắc lực, song việc sử dụng ở mức cơ bản là chưa đủ. Người lao động cần hiểu cách công nghệ vận hành và biết ứng dụng phù hợp trong từng bối cảnh cụ thể. Trong dài hạn, những kỹ năng khó thay thế như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, giao tiếp, sáng tạo và khả năng thích ứng nhanh vẫn là nền tảng cốt lõi để phát triển bền vững.